Λεξιλογικά (15 άρθρα)

Τι σημαίνει «κουραμπιές»; Η ιστορία του Χριστουγεννιάτικου γλυκίσματος που ήρθε στην Ελλάδα το 1924.

| 0 ΣΧΟΛΙΑ

Το 1924 Μικρασιάτες πρόσφυγες από την Καρβάλη της Καππαδοκίας ίδρυσαν στο Νομό Καβάλας τη Νέα Καρβάλη. Από αυτούς τους ανθρώπους, που έφτιαξαν πρώτοι κουραμπιέδες, έμαθε η υπόλοιπη Ελλάδα αυτό το γλύκισμα από συμιγδάλι και βούτυρο, που, πασπαλισμένο με ζάχαρη άχνη, αποτελεί ένα από τα πατροπαράδοτα γλυκά των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, μαζί με τα μελομακάρονα.

Η λέξη προέρχεται από το τούρκικο “kurabiye”, δηλαδή “ξερό μπισκότο”, που κι αυτό με τη σειρά του παράγεται από το αραβικό “gurab“. Τώρα, η άλλη σημασία του κουραμπιέ, που δεν είναι και τόσο γνωστή στις μέρες μας, αυτή του άκαπνου στρατιώτη, ή του δειλού, καθιερώθηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα, στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Κουραμπιέδες ήταν οι στρατιώτες των μετόπισθεν, που δεν έπαιρναν μέρος στις μάχες.

Συνώνυμη έκφραση ήταν και οι “σοκολατένιοι στρατιώτες”, καθώς και τα γνωστά μας “βουτυρόπαιδα”. Τώρα γιατί η πολεμική θητεία και η ανδρεία, ή μάλλον η έλλειψή τους, συνδέθηκαν με τα αθώα και νόστιμα γλυκά, μου είναι δύσκολο να το καταλάβω. Μακάρι να μην υπήρχαν αιτίες να πολεμούν οι άνθρωποι. Μακάρι να υπήρχε ειρήνη, και δικαιοσύνη, κι ας είχαμε υψηλή χοληστερίνη, με όλο αυτό το βούτυρο και τη ζάχαρη στους κουραμπιέδες.

Πηγή: news247.gr

Κατηγορίες:
Λεξιλογικά

Τιτάνιο, Φώσφορος, Ιώδιο... τα ελληνικά ονόματα των χημικών στοιχείων!

| 0 ΣΧΟΛΙΑ

Από τα 120 στοιχεία, τα 42 έχουν όνομα ελληνικής προέλευσης. Η τελευταία ελληνική «νίκη», ήταν το 1947 όταν ο ήρωας Προμηθέας, πήρε έδωσε το όνομά του στο εξαιρετικά ραδιενεργό Προμήθειο Pm.

Τιτάνιο απ’ τους … Τιτάνες, ο Φώσφορος που φέρει φως και το Ιώδιο απ’ τα Ία (τα μωβ λουλούδια). Εν αρχή ην … τα χημικά στοιχεία. Φώσφορος, υδρογόνο, οξυγόνο, βάριο, άζωτο… «Δύσκολες λέξεις» για τους θεωρητικούς της γλώσσας της καθημερινότητας; Κι όμως. Μπορεί να μη γνωρίζουμε την ακριβή σύσταση του χημικού στοιχείου «Τιτάνιο» (Titanium – Ti) -είναι όμως «προφανές» ότι το όνομά του παραπέμπει στους …αρχαιοέλληνες μυθικούς Τιτάνες, τους γιους της Γαίας και του Ουρανού.

Και το Ιώδιο (Iodine- I), η γνωστή («μώβ» θα λέγαμε σήμερα που ξεχάσαμε τον, ελληνικής ρίζας, όρο «ιώδες») ουσία, «αντλεί» το όνομά του από τα Ία (το «Ίον το εύωσμον», φυτό που φυόταν στην αρχαιοελληνική Αττική). Το «ιώδιο» εντοπίστηκε και «βαπτίστηκε» από τον εντυπωσιασμένο (καθώς «είδε» στις εγκαταστάσεις παραγωγής νίτρου της οικοτεχνίας του την…εξάχνωση, τη μετατροπή απευθείας από τη στερεή στην αέρια κατάσταση, χωρίς να μεσολαβήσει η υγρή ως είθισται) Γάλλο χημικό, Μπερνάρ Κουρτουά.

Όταν ο Κουρτουά είδε αυτούς τους …εντυπωσιακού μωβ-μπλέ χρώματος ατμούς να αναδύονται από τα παραπροιόντα νατρίου, θυμήθηκε τις…»ιώδεις πλαγιές της Πάρνηθας»). Γιατί οι λεγόμενες θετικές επιστήμες συνεισφέρουν τα μάλα στη συγκέντρωση και διερεύνηση στοιχείων για τους αρχαίους (με τις μεθόδους της αρχαιομετρίας, φασματοσκόπησης, τις βιοχημικές μεθόδους κ.α για τη χρονολόγηση, ανάλυση των στοιχείων -υλικών παρασκευής των αντικειμένων των αντικειμένων που «αναδύονται» στις ανασκαφές κ.α), αλλά η ελληνική γλώσσα –μητέρα των γλωσσών και των επιστημών- μάλλον συνεισέφερε περισσότερο ακόμα και στην ονοματοδοσία των χημικών στοιχείων και τη διαμόρφωση των επιστημών.

«Η ελληνική προέλευση της ονομασίας των χημικών στοιχείων» ήταν ο τίτλος της διάλεξης που έδωσε στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης ο καθηγητής Χημείας του ΑΠΘ, Περικλής Ακρίβος, στο πλαίσιο της δράσης «Αρχαιο-μετρώντας τον Πολιτισμό» και με αφορμή την κήρυξη του 2019 ως παγκοσμίου έτους εορτασμού του Περιοδικού Πίνακα των Χημικών Στοιχείων (Ο περιοδικός πίνακας των χημικών στοιχείων είναι ένας κατάλογος, σε μορφή πίνακα, που δημιούργησε και πρωτοπαρουσίασε οργανωμένα ο Ρώσος χημικός Ντμίτρι Ιβάνοβιτς Μεντελέγιεφ, στα 1869 -πριν απο 150 χρόνια). Ο Ντμίτρι Μεντελέγιεφ πέθανε σε ηλικία 73 ετών (το 1907) από γρίπη. Ο κρατήρας Μεντελέγιεφ στη Σελήνη και το ραδιενεργό χημικό στοιχείο μεντελέβιο, με ατομικό αριθμό 101, ονομάστηκαν έτσι προς τιμή του.

«Τα χημικά στοιχεία βρίσκονται παντού γύρω μας-παντού μέσα μας… Το 85% και πλέον των χημικών στοιχείων είναι μέταλλα. Τα μέχρι σήμερα γνωστά χημικά στοιχεία (φυσικά και τεχνητά) είναι περί τα 120. Τα ονόματά τους που έχουν ελληνική προέλευση είναι 42. Κανένας Έλληνας όμως δεν συνεισέφερε στην ανακάλυψή τους» έλεγε το αποτέλεσμα του …τεστ, που έκανε στους χημικούς και αρχαιολόγους ακροατές του ο εισηγητής της εκδήλωσης Περικλής Ακρίβος.

Είναι ο «ελληνικός μύθος», η ελληνο-λατρεία των επιστημόνων του 18ου -19ου αιώνα, που οδηγεί τους κεντροευρωπαίους επιστήμονες στην ελληνικής «ρίζας» ονοματοδοσία;

«Δεν είναι θέμα ελληνολατρίας, οπωσδήποτε οι Έλληνες επιστήμονες θα πρότειναν τη χρήση κάποιου ονόματος με ελληνική προέλευση. Είναι θέμα «υλικών μέσων». Ορισμένοι από τους ξένους επιστήμονες της εποχής (18ος-19ος αιώνας) «είχαν τον τρόπο τους». Αν δεν έχεις τα υλικά μέσα, δεν μπορείς να οργανώσεις μια σχετική σειρά μετρήσεων που να έχουν ακρίβεια, επαναληψιμότητα και να γίνουν αποδεκτές και κατά συνέπεια δεν μπορείς να συμμετέχεις στις διαδικασίες ανακάλυψης χημικών στοιχείων. Επιστήμονες από την Ελλάδα έχουν δημιουργήσει στοιχεία προόδου (το τεστ Παπανικολάου είναι διεθνής ορολογία, όχι μόνο Ελληνική και η αντίδραση Bergmann-Zervas φέρει το όνομα του Ζέρβα» απαντά σε ερώτηση του ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής κ.Ακρίβος.

Έτσι, τα νεο-ανακαλυφθέντα στοιχεία «βαπτίζονται» από τους επιστήμονες, που κατά καιρούς τα εφευρίσκουν, «έτσι» ή γιατί…»έτσι θέλει» ο εφευρέτης ή η επιστημονική κοινότητα στο σύνολό της, που τελικά το αποδέχεται, ή… με βάση κάποιο χαρακτηριστικό του στοιχείου, τον τόπο ύπαρξης του στοιχείου, το ορυκτό του (εφόσον πρόκειται για μέταλλο), τη διαδικασία ανίχνευσής του ή παραλαβής του, τις φυσικές ιδιότητες του στοιχείου, τις φυσικές και χημικές ιδιότητές του, και τις ιδιότητες των ενώσεών του.

  • Στα 1808, ο Σερ Χάμφρι Ντέιβι (Sir Humphry Davy) απομόνωσε το μαγνήσιο και το ονόμασε έτσι από την… «Μαγνησία γή» της Θεσσαλίας όπου εξορύσσονταν αρχαιόθεν κάποια απ τα συστατικά του)
  • Στην… Κύπρο εξορυσσόταν ο χαλκός (Copper) – το στοιχείο του οποίου αναγράφεται ως (Cu) – από την Κύπρο- Cuprum των Ρωμαίων.
  • Το Βάριο-Barium (Ba) ονομάστηκε έτσι από τις φυσικές ιδιότητες του στοιχείου, η ονομασία του είναι ένα λόγιο ενδογενές δάνειο από το λατινικό barium που προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό βαρύς (στοιχείο με υψηλότατη πυκνότητα) και αποκαλύφθηκε στα 1774 από τον Carl Wilhelm Scheele.
  • Το κάδμιο ανακαλύφθηκε το 1817 από τον F.Stromeyer και τον K.S.L.Herman. Ο Stromeyer παρατήρησε σε δείγματα ανθρακικού ψευδαργύρου ένα καφέ οξείδιο και ένα κίτρινο σουλφίδιο. Θερμαίνοντας το σουλφίδιο και πραγματοποιώντας αναγωγή, απομόνωσε ένα λευκό μέταλλο το οποίο ονόμασε κάδμιο από το αρχαίο ελληνικό όνομα «Καδμεία», το οποίο σήμαινε ανθρακικός ψευδάργυρος. Ο ανθρακικός ψευδάργυρος στην αρχαιότητα υπήρχε στη Θήβα όπου βασιλιάς ήταν ο Κάδμος.
  • Κοβάλτιο (Cobalt-Co) από τους… κόβαλους (τους προχριστιανικούς καλικάτζαρους – βλαβερούς χθόνιους δαίμονες της ακολουθίας του Διονύσου, που αναφέρει κι ο Αριστοφάνης στον “Πλούτο” του «-ως μόθων ει, και φύσει Κόβαλος, όστις φενακίζεις» που στα λατινικά έγινε cobalus, στα γαλλικά gobelin, στα αγγλικά goblin, στα ουαλικά coblyn, στα γερμανικά kobold, και στα δανέζικα, kobold ή kabouter(s)). Ονομάστηκε έτσι καθώς στα 1683 που εντοπίστηκε, οι Γερμανοί μεταλλωρύχοι εντόπισαν το …μπλέ υλικό ανακατεμένο στις στοές με άλλα μέταλλα και τους ήταν …ιδιαίτερα δύσκολη η εξόρυξη του.
  • Θάλλιο thallium (ΤΙ). Εντοπίστηκε το 1861 και η πράσινη γραμμή στο φάσμα του προσομοίαζε με το χρώμα ανοιξιάτικης πρασινάδας. Το όνομά του προέκυψε λοιπόν απο την ελληνική λέξη θαλλός (ή τη λατινική thallus) που σημαίνει εκκολαπτόμενο βλαστάρι ή κλαράκι..

Αλλά και πολλά άλλα αδρανή υλικά όπως το Αργό, το Κρυπτό, το Ξένο, το Δυσπρόσιτο (Dysprosium) – δύσκολο να εντοπιστεί, ο Υδράργυρος (υγρός αργυρός -καθώς τα μέρη του ρέουν) το Σελήνιο (μυρίζει τόσο άσχημα που … ήρθε απ τη Σελήνη), το Λανθάνιον (La) Lanthanion που …πριν το 1839 οπότε και εντοπίστηκε ελάνθανε, το Οξυγόνο που…γεννά οξύ.
Η τελευταία νίκη της ελληνικής γραμματείας στην ονοματοδοσία των χημικών στοιχείων είναι το … Προμήθειο Pm. Παρασκευάστηκε τεχνητά μόλις το 1947 από μία ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Τσαρλς Κορυέλ. Είναι εξαιρετικά ραδιενεργό και …καίει σαν φωτιά, οπότε ο ήρωας Προμηθέας που ..έκλεψε τη φωτιά ήταν ο ονοματοδότης του.

Πηγή: skai.gr

Κατηγορίες:
Λεξιλογικά

Στις 18 Οκτωβρίου του 1979, ο Οδυσσέας Ελύτης βραβεύεται με το Νόμπελ Λογοτεχνίας

| 0 ΣΧΟΛΙΑ

Σαν σήμερα, στις 18 Οκτωβρίου του 1979, η Σουηδική Ακαδημία αναγγέλλει την απονομή του Νόμπελ Λογοτεχνίας στον Οδυσσέα Ελύτη «για την ποίησή του, που με φόντο την ελληνική παράδοση, με αισθηματοποιημένη δύναμη και πνευματική οξύνοια ζωντανεύει τον αγώνα τού σύγχρονου ανθρώπου για ελευθερία και δημιουργία»

Ο Οδυσσέας Ελύτης μιλάει για τις συνέπειες του βραβείου Νόμπελ:

Δύο ειδών μπορεί να είναι οι συνέπειες: ψυχολογικές και πρακτικές. Από τις πρώτες, ευτυχώς, ούτε μία δεν σημειώθηκε στην περίπτωση τη δική μου. Θέλω να πω ότι στην πνευματική μου υπόσταση, το γεγονός αυτό δεν εβάρυνε καθόλου. Θα ήταν ανόητο να νιώσω ότι έγινα ξαφνικά σπουδαίος ή ότι έπρεπε ν’ αλλάξει ο τρόπος που ζω ή αντιμετωπίζω τα πράγματα. Πολύ περισσότερο να προσπαθήσω να προσαρμόσω την τέχνη μου στις απαιτήσεις ενός κοινού που από ελληνικό γινότανε διεθνές. Έχω κληρονομήσει από τους Αρβανίτες προγόνους της μητέρας μου ένα πείσμα που μου βγήκε σε καλό.

Από τα πρώτα μου βήματα μου εδόθηκε να συλλάβω σε γενικές γραμμές το οικοδόμημα που θα ήθελα να πραγματοποιήσω. Το έφερα ως εδώ με μερικές επιτυχίες αλλά και με αβαρίες πολλές. Σήμερα, το μόνο που με νοιάζει είναι να ‘χω υγεία και χρόνους, για να το ολοκληρώσω. Πάντοτε με χίλιες δυσκολίες και πάντοτε πλησιάζοντας κατά προσέγγιση το ιδανικό. Δεν βλέπω λοιπόν σε τι θα μπορούσε το γεγονός του Νόμπελ να ωφελήσει ή να βλάψει, όταν οι επιδιώξεις μου είναι αυτές. «Τομή» από την άποψη την πνευματική, το επαναλαμβάνω, δεν υπάρχει.

Βεβαιότατα όμως υπάρχει από την άποψη την πρακτική. Έγινε η ζωή μου άνω – κάτω. Αυτόν το σωρό από αιτήματα που αναγκαζόμουν ως τώρα με δυσφορία να υφίσταμαι στα όρια τα ελληνικά, φαντασθήτε τον πολλαπλασιασμένο επί 20 ή 30. Στην αρχή είπα: Θα βάλω τα δυνατά μου να τα βγάλω πέρα, εωσότου γίνει η επίσημη απονομή. Κι ύστερα θα ησυχάσω.

Πού να ‘ξερα ότι το μεγάλο κακό θα συνεχιζότανε ύστερα. Ξέρετε, πριν να φύγω από την Στοκχόλμη, πήγα ν’ αποχαιρετήσω τον Γραμματέα της Ακαδημίας, τον κ. Γκύλλενστεν, ένα θαυμάσιο άνθρωπο. «Έχετε υπ’ όψιν σας», μου είπε, «ότι θέλοντας, και μη, δύο χρόνια της ζωής σας θα πάνε χαμένα». Το θεώρησα μιαν υπερβολή, ένα σχήμα λόγου. Και όμως ο ενάμισης χρόνος πέρασε και ακόμα να βρω λίγη ώρα ν’ ανοίξω τα χειρόγραφά μου.

Βέβαια φταίει και ο χαρακτήρας μου. Δεν είχα ποτέ το ταλέντο να βάζω τους άλλους να δουλεύουν για μένα. Συνήθισα να τα κάνω όλα μόνος μου. Έχω απαντήσει με το χέρι μου σε πάνω από χίλια διακόσια γράμματα. Έχω στείλει εκατοντάδες αυτόγραφα. Έχω κάνει εννέα φιλμς για ξένες τηλεοράσεις. Αλλά το πιο δύσκολο απ’ όλα είναι οι αρνήσεις. Επειδή δεν αρκεί ν’ αρνείσαι προσκλήσεις, κάποτε πολύ συγκινητικές, πρέπει και να δικαιολογηθείς και να ευχαριστήσεις.

 

Χώρια το άλλο μαρτύριο: των εκδοτών που ερίζουν μεταξύ τους και σε εμπλέκουν σε μυστηριώδη συμβόλαια ή των μεταφραστών που σου υποβάλλουν τριάντα και σαράντα ερωτήματα και διευκρινίσεις. Αυτά όλα είναι πολύ αντιποιητικά πράγματα που οφείλεις να τα ξεπεράσεις όσο γίνεται πιο γρήγορα. Προσπαθώ. Με τις αρνήσεις μου έχω ήδη δημιουργήσει πολλές δυσαρέσκειες. Αλλ’ αυτό, φαίνεται, είναι το τίμημα του βραβείου εφόσον το δέχτηκες. Κι εγώ το δέχτηκα.

***

Aπό μια συνομιλία του Οδ. Ελύτη με τον Αντώνη Φωστιέρη και το Θανάση Νιάρχο που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «η λέξη» Μάρτης – Απρίλης 1981

Πηγή: logomnimon.wordpress.com

Κατηγορίες:
Λεξιλογικά

Οι λέξεις ως νοητές εικόνες (πώς «βλέπουμε» τις λέξεις;)

| 0 ΣΧΟΛΙΑ

Σύμφωνα με μια νευροεπιστημονική προσέγγιση, όταν διαβάζουμε μπορούμε να «βλέπουμε στο μυαλό μας» και να αναγνωρίζουμε τις λέξεις ως εικόνες και να τις ακούμε να εκφωνούνται «μέσα στο κεφάλι μας». Δηλαδή, φαίνεται ότι οι λέξεις δεν κωδικοποιούνται στον εγκέφαλο με βάση τη σημασία τους, αλλά μάλλον με βάση απλούστερα χαρακτηριστικά τους, όπως ο ήχος και το σχήμα της γραπτής τους μορφής. Καθώς τα μάτια μας σαρώνουν αυτές τις λέξεις, μας φαίνεται ότι ο εγκέφαλός μας αντιλαμβάνεται το νόημά τους ακαριαία. Πώς όμως είμαστε σε θέση να αναγνωρίζουμε και να ερμηνεύουμε τα σήματα σε μια σελίδα τόσο γρήγορα;

Μια νέα μελέτη υποδεικνύει ότι ίσως να υπάρχει μια εξειδικευμένη περιοχή του εγκεφάλου που αναγνωρίζει τις τυπωμένες λέξεις ως εικόνες, και όχι με βάση τη σημασία τους.

Η ερευνητική ομάδα του Ιατρικού Κέντρου του Πανεπιστημίου Georgetown μελέτησε ένα δείγμα εγκεφάλων 12 ατόμων που υποβλήθηκαν σε λειτουργική μαγνητική τομογραφία. Η μελέτη επικεντρώθηκε σε μια πολύ μικρή περιοχή του εγκεφάλου που είναι γνωστό ότι εμπλέκεται στην αναγνώριση του λόγου, την περιοχή της οπτικής μορφής της λέξης (Visual Word Form Area), που βρίσκεται στην επιφάνεια του εγκεφάλου, πίσω από το αριστερό αυτί. H ανάλογη περιοχή του δεξιού ημισφαιρίου είναι η περιοχή του ατρακτοειδούς του προσώπου, η οποία μας επιτρέπει να αναγνωρίζουμε πρόσωπα. Σε μικρά παιδιά και σε αναλφάβητα άτομα, τόσο η περιοχή VWFA όσο και η περιοχή ατρακτοειδούς του προσώπου ανταποκρίνονται στα πρόσωπα. Καθώς οι άνθρωποι μαθαίνουν να διαβάζουν, η περιοχή VWFA αναγνωρίζει και λέξεις.

Michigan Daily LifeΟι ερευνητές παρουσίασαν στα υποκείμενα της μελέτης μια σειρά από πραγματικές υφιστάμενες λέξεις και μια σειρά από κατασκευασμένες λέξεις. Αυτές οι τεχνητές λέξεις δεν είχαν κάποιο νόημα και προκάλεσαν αντιδράσεις από μια μεγάλη ομάδα νευρώνων στην VWFA, ενώ διαφορετικά υποσύνολα νευρώνων ανταποκρίθηκαν στις πραγματικές λέξεις. Μετά το τέλος της μελέτης, τα υποκείμενα του πειράματος είχαν εκπαιδευτεί να αναγνωρίζουν τις ψευδολέξεις, και οι νευρώνες αποκρίνονταν όπως έκαναν και με τις πραγματικές. Επειδή οι λέξεις αυτές δεν είχαν νόημα, η μελέτη συμπέρανε ότι οι νευρώνες μας πρέπει να ανταποκρίνονται στις λέξεις με βάση την εμφάνισή τους, παρά τη σημασία τους. Δηλαδή, καθώς εξασκούμαστε στην ανάγνωση, είναι σαν να δημιουργούμε ένα οπτικό λεξικό στην περιοχή VWFA — αντίστοιχα, φαίνεται να συσσωρεύουμε έναν κατάλογο οικείων προσώπων στην αντίθετη πλευρά του εγκεφάλου μας.

Επιπλέον, φαίνεται ότι μπορούμε να «ακούμε» γραπτές λέξεις μέσα στο κεφάλι μας. Ο ήχος μπορεί να ήταν το αρχικό όχημα της γλώσσας, αλλά η γραφή μάς επιτρέπει να δημιουργούμε λέξεις ή και να τις καταλαβαίνουμε χωρίς αυτόν. Ωστόσο, νέες έρευνες δείχνουν ότι ο ήχος παραμένει κρίσιμο στοιχείο της ανάγνωσης, ακόμα και όταν δεν ακούγεται.

Matt Gibson_Reading _VisualΌταν οι άνθρωποι ακούν την ομιλία, η νευρική δραστηριότητα συσχετίζεται με το ηχητικό περίβλημα κάθε λέξης: τη διακύμανση του ηχητικού σήματος, την πάροδο του χρόνου που αντιστοιχεί στη νευρωνική δραστηριότητα κ.ά. Στο Πανεπιστήμιο της Παβίας στην Ιταλία έγινε μια μελέτη σε 16 άτομα που υποβάλλονταν σε χειρουργική επέμβαση στον εγκέφαλο ενόσω παρέμεναν ξύπνια. Οι ερευνητές μέτρησαν τη νευρωνική δραστηριότητα που παρατηρείται απευθείας στην επιφάνεια της εγκεφαλικής δομής δημιουργίας της γλώσσας, που είναι γνωστή ως περιοχή Broca, καθώς τα άτομα διάβαζαν ένα κείμενο σιωπηλά ή φωναχτά. Όταν η νευρωνική δραστηριότητα συσχετίστηκε με το ηχητικό περίβλημα του συγκεκριμένου κειμένου, παρατηρήθηκε ότι η διέγερση εμφανιζόταν πολύ πριν τα άτομα μιλήσουν, ή ακόμα και όταν δεν σχεδίαζαν καν να μιλήσουν. Με άλλα λόγια, η περιοχή Broca ανταποκρίθηκε στη σιωπηλή ανάγνωση με τον ίδιο τρόπο όπως όταν αποκρίνεται σε εκφωνούμενο κείμενο, δηλαδή ήταν σαν η ίδια η περιοχή Broca να παρήγε τον ήχο των λέξεων, ώστε οι αναγνώστες να μπορούν να τον ακούν εσωτερικά. Το πόρισμα και αυτής της μελέτης ήταν ότι φαίνεται πως οι λέξεις κωδικοποιούνται στον εγκέφαλο σαν νευρικά μοτίβα που δεν αντιπροσωπεύουν τη συμβολική τους σημασία, αλλά απλούστερα χαρακτηριστικά τους, όπως το πώς ακούγονται.

Επεξεργαζόμαστε λοιπόν τις λέξεις με βάση το πώς τις βλέπουμε γραμμένες και πώς τις ακούμε; Και, αν ναι, αυτό ισχύει για όλους; Σίγουρα τα δείγματα των μελετών είναι μικρά και η διαθέσιμη ερευνητική τεχνολογία και οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται σήμερα (π.χ., ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα) δεν μπορούν να μας δίνουν παρά μόνο ενδείξεις — αλλά και πολλές ιδέες για το πώς αντιλαμβανόμαστε και παράγουμε την ανθρώπινη γλώσσα.

Πηγή: amagi.gr (Κατερίνα Χρυσανθοπούλου)

Κατηγορίες:
Λεξιλογικά

8η Σεπτεμβρίου: Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη του Αναλφαβητισμού

| 0 ΣΧΟΛΙΑ

H Unesco

Η Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη του Αναλφαβητισμού καθιερώθηκε με πρωτοβουλία της UNESCO στις 8 Σεπτεμβρίου του 1965, κατά τη διάρκειας της Συνόδου της Τεχεράνης και από το 1966 γιορτάζεται κάθε χρόνο την ημερομηνία αυτή. Άλλωστε, η εξάλειψη του αναλφαβητισμού είναι ένα από τα πρωταρχικά καθήκοντα του διεθνούς οργανισμού.

Ο αναλφαβητισμός στις αναπτυσσόμενες χώρες

Σύμφωνα με την UNESCO, 781 εκατομμύρια ενήλικες (το 64% γυναίκες) σ' όλο τον κόσμο είναι αναλφάβητοι και περισσότερα από 115 εκατομμύρια παιδιά, κυρίως στις φτωχές χώρες της Ασίας και της Υποσαχάριας Αφρικής. Στόχος της UNESCO είναι όλα τα παιδιά του κόσμου, αγόρια και κορίτσια, να έχουν πρόσβαση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση ως το 2015. Ένας στόχος, που για τον διεθνή αυτό οργανισμό είναι ρεαλιστικός, προσιτός οικονομικά και επιτεύξιμος.

Σύμφωνα με την «Αναφορά Παγκόσμιας Παρατήρησης για την Εκπαίδευση για όλους -2006» της UNESCO, η Νότια και η Δυτική Ασία έχουν το χαμηλότερο περιφερειακό ποσοστό αλφαβητισμού (58.6%) και ακολουθούνται από την υποσαχάρια Αφρική (59.7%) και τα αραβικά κράτη (62.7%).

Οι χώρες με το χαμηλότερο ποσοστό αλφαβητισμού είναι η Μπουρκίνα Φάσο (12.8%), ο Νίγηρας (14.4%) και το Μαλί (19%). Η αναφορά δείχνει μια ξεκάθαρη σχέση ανάμεσα στον αναλφαβητισμό και τις χώρες με οξύ πρόβλημα φτώχειας, καθώς και τον αναλφαβητισμό και προκαταλήψεων εις βάρος των γυναικών.

Ο ΟΗΕ ορίζει ως αναλφαβητισμό την αδυναμία να διαβάσει ή να γράψει κανείς μια απλή πρόταση σε οποιαδήποτε γλώσσα. Έτσι, αυτά τα ποσοστά αναφέρονται μόνο στο βασικό, και όχι τον περιεκτικότερο, αλφαβητισμό.

Ο αναλφαβητισμός στην Ελλάδα

Η χώρα μας θεωρεί αναλφάβητο όποιον δεν έχει ολοκληρώσει τις σπουδές του στο εξατάξιο δημοτικό σχολείο, ενώ άλλες χώρες για να χαρακτηρίσουν κάποιον εγγράμματο αρκούνται στη γνώση γραφής και ανάγνωσης. Στην Ελλάδα, το ποσοστό των εγγραμμάτων ενηλίκων φθάνει το 91% του πληθυσμού (94% άνδρες και 88% γυναίκες, ποσοστό ιδιαίτερα χαμηλό για μια χώρα - μέλος της Ε.Ε. 560 χιλιάδες ελληνίδες δεν έχουν τελειώσει το δημοτικό). Αντίθετα, το ποσοστό των εγγραμμάτων ανηλίκων ως 15 ετών κινείται σε πολύ υψηλά επίπεδα (99,5% στο σύνολο - 99,4% στους άνδρες και 99,5% στις γυναίκες).

Ο αναλφαβητισμός στη Γερμανία

Κι όμως ακόμη και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες καταγράφονται υψηλά ποσοστά αναλφαβητισμού. 

Στη Γερμανία επί παραδείγματι, ο αριθμός των λειτουργικά αναλφάβητων υπερβαίνει τα 4 εκατομμύρια...

«Ντρεπόμουν για την κατάσταση αυτή»

Analphabetismus

Ο Ραλφ είναι 45 ετών και είναι αυτό που λέμε λειτουργικά αναλφάβητος. Αυτό σημαίνει ότι πήγε σχολείο, αλλά στην πραγματικότητα δεν έμαθε ποτέ γραφή και ανάγνωση, όπως άλλα 4 εκατομμύρια Γερμανοί, σύμφωνα με εκτιμήσεις. Ο Ραλφ Κραμπ εργάστηκε πάνω από 20 χρόνια σε μια εταιρεία μεταφορών, ωστόσο οι συνάδελφοι του δεν γνώριζαν τίποτε για το πρόβλημα του. Ο ίδιος το έκρυβε επιμελώς, επειδή ντρεπόταν. «Ήμουν υποχρεωμένος να προσποιούμαι. Δεν μπορούσα ποτέ να παραδεχθώ ότι έχω τέτοιο πρόβλημα. Δεν μίλησα σε κανένα ποτέ για αυτό, απλά το απέφευγα. Ντρεπόμουν για την κατάσταση αυτή», εξηγεί ο Ραλφ Κράμπ.

Τώρα, στα 45 του χρόνια, κάνει προσπάθειες να μάθει -στην κυριολεξία- γράμματα. Φοιτά σε ένα τμήμα αλφαβητισμού εδώ και έξι μήνες με τη φιλοδοξία να μπορέσει να γράψει και να διαβάσει «όπως οι άλλοι». Ο Ραλφ είναι η εξαίρεση στον κανόνα. Χιλιάδες λειτουργικά αναλφάβητοι διστάζουν να κάνουν αυτό το βήμα. Οι περισσότεροι παλεύουν στην καθημερινότητα τους με το πρόβλημα αυτό. Έχουν δυσκολίες ακόμη και όταν πηγαίνουν για ψώνια στο σουπερμάρκετ. Όταν αλλάζουν οι συσκευασίες των προϊόντων κοιτάζουν αμήχανα τα ράφια. Κυρίως όμως αντιμετωπίζουν προβλήματα όταν ψάχνουν για δουλειά ή όταν θελήσουν να βγάλουν δίπλωμα οδήγησης. Πολλοί από αυτούς είναι κοινωνικά απομονωμένοι από τον φόβο μήπως κάποιος φίλος ή γνωστός αντιληφθεί το πρόβλημά τους.

Το ερευνητικό πρόγραμμα Level 1

Αποτέλεσμα εικόνας για book reading public domain

Οι ειδικοί ανησυχούν. Έρευνες, όπως η PISA για τους 15χρονους μαθητές, κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Πολλά άλλα ερευνητικά προγράμματα εντοπίζουν αδυναμίες στο εκπαιδευτικό σύστημα. Η Κατίνκα Μπάρτελ από το Γερμανικό Κέντρο Αεροδιαστημικής συντονίζει ένα εξειδικευμένο πρόγραμμα. «Το ερευνητικό πρόγραμμα Level 1 είναι η πρώτη έρευνα στη Γερμανία που εξετάζει συστηματικά την ικανότητα γραφής και ανάγνωσης των ενηλίκων. Στόχος μας είναι να διαμορφώσουμε ένα μέγεθος, ένα μέτρο. Και αυτό συνιστά καινοτομία για τη Γερμανία. Αυτή η έρευνα μας βοηθάει να καταγράψουμε το πρόβλημα και να αναπτύξουμε μεθόδους για να μειώσουμε τον αριθμό των αναλφάβητων», επισημαίνει η κα Μπάρτελ.

Οι ειδικοί εντοπίζουν τα αίτια του λειτουργικού αναλφαβητισμού κυρίως σε ελλείψεις κατά τη διάρκεια των πρώτων ετών της σχολικής φοίτησης. Πολλοί επιρρίπτουν μέρος της ευθύνης στην οικογένεια και στους εκπαιδευτικούς. Σύμφωνα με τα πορίσματα της έρευνας PISA, το 14% των 15χρονων μαθητών δεν είναι σε θέση να κατανοήσει ακόμη και πολύ απλά κείμενα.

«Υπάρχει λύση»

Symbolbild Alphabetisierung, Lesen und Schreiben lernen

Υπολογίζεται ότι ο ένας στους τέσσερις αποφοίτους της μέσης εκπαίδευσης έχει σοβαρές δυσκολίες με τη γραφή και την ανάγνωση. 20 χιλιάδες άνθρωποι προσπαθούν αργότερα να καλύψουν τα κενά τους στα Λαϊκά Πανεπιστήμια. Η καθηγήτρια Παιδαγωγικής Κόρντουλα Λέφλερ εντοπίζει αδυναμίες στο εκπαιδευτικό προσωπικό. «Το διδακτικό προσωπικό στα σχολεία δεν έχει εκπαιδευτεί έτσι ώστε να έχει την ικανότητα διάγνωσης των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν τα παιδιά. Στα λύκεια για παράδειγμα οι καθηγητές θεωρούν δεδομένο ότι οι μαθητές τους ξέρουν γραφή και ανάγνωση», επισημαίνει η Γερμανίδα πανεπιστημιακός.

Υπό την έννοια αυτή δεν αισθάνονται αρμόδιοι να προσφέρουν βοήθεια σε παιδιά με προβλήματα αλφαβητισμού. Για τον λόγο αυτόν η κα Λέφλερ προτείνει να συσταθούν τμήματα ειδικής επιμόρφωσης για τους εκπαιδευτικούς. Και το κυριότερο θα πρέπει να πεισθούν όσοι έχουν επίγνωση του προβλήματός τους ότι υπάρχει λύση.

Πηγή: dw.com, sansimera.gr

 

Κατηγορίες:
Λεξιλογικά

Πως επηρεάζεται το παιδί μας από τις λέξεις που λέμε αλλά και από τον τρόπο που τις λέμε

| 0 ΣΧΟΛΙΑ

Καθημερινά δέχεται κλήσεις το «Το Χαμόγελο του Παιδιού» στην «Ευρωπαϊκή Γραμμή Υποστήριξης Παιδιών 116111» από γονείς οι οποίοι θέλουν να μάθουν ποιος είναι ο κατάλληλος τρόπος να μιλήσουν στα παιδιά τους για διάφορα θέματα που τους απασχολούν και έχουν να κάνουν με τον τρόπο που συναλλάσσονται καθημερινά μαζί τους.

Στην επικοινωνία μας με τα παιδιά δεν παίζουν ρόλο μόνο οι λέξεις που λέμε, αλλά και ο τρόπος που τις λέμε, δηλαδή η συναισθηματική διάθεση στην οποία βρισκόμαστε τη δεδομένη στιγμή. Η συμπεριφορά πίσω από τα λόγια του γονέα είναι εξίσου σημαντική όσο και τα ίδια τα λόγια. Για παράδειγμα, το αποδοκιμαστικό βλέμμα ή ο περιφρονητικός τόνος του γονέα μπορούν να πληγώσουν βαθιά το παιδί. Αλλά αν το παιδί υποβάλλεται ταυτόχρονα και σε χαρακτηρισμούς όπως «βλάκας», «απρόσεκτος», «ανεύθυνος» πληγώνει διπλά. Με κάποιον τρόπο οι λέξεις έχουν μια μακροχρόνια και δηλητηριώδη επιρροή στο παιδί. Αποτέλεσμα αυτού είναι το παιδί στο μέλλον να ανασύρει με μεγάλη ευκολία τέτοιες λέξεις και να τις χρησιμοποιεί ενάντια στον ίδιο του τον εαυτό.

Αυτό που χρειάζεται να έχουν όλοι οι γονείς κατά νου κάθε φορά που επικοινωνούν με τα παιδιά τους είναι πως θα πρέπει να είναι πάντα ενήμεροι για την συναισθηματική κατάσταση που βρίσκονται εκείνη τη στιγμή. Για παράδειγμα, αν νιώθετε θυμό μετά από μία «αταξία» του παιδιού σας, θα ήταν πολύ βοηθητικό να γνωρίζετε πώς ακριβώς σας έκανε να νιώσετε αυτή του η πράξη. Αφού αναγνωρίσετε το συναίσθημά σας, χρειάζεται να το επικοινωνήσετε στο παιδί. Όταν προσπαθούμε να εξηγήσουμε σε ένα παιδί πως η συμπεριφορά του δεν ήταν σωστή, καλό θα είναι να χαρακτηρίζουμε την ίδια τη συμπεριφορά και όχι την προσωπικότητα του παιδιού.

Για παράδειγμα, η έκφραση «είσαι απρόσεκτος» πρέπει να αποφεύγεται γιατί βάζει «ταμπέλα» στην προσωπικότητα του παιδιού. Αντιθέτως, μπορούμε να πούμε «είμαι θυμωμένη γιατί έχει γεμίσει όλο το σπίτι λάσπες από τα παπούτσια σου». Αφού, αναγνωρίσετε το συναίσθημά σας και το επικοινωνήσετε στο παιδί με τέτοιον τρόπο, ώστε να το ακούσει, στη συνέχεια δηλώνετε την προσδοκία σας, δηλαδή τι θα περιμένατε σε ανάλογη περίπτωση. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα θα μπορούσατε να πείτε «Περιμένω, όταν κάποιος έχει πατήσει λάσπες, να αφήνει τα παπούτσια του στην είσοδο του σπιτιού». Εν συνεχεία, δείχνουμε στο παιδί πως μπορεί να διορθώσει τα πράγματα.

Για παράδειγμα «Τώρα το σπίτι χρειάζεται καθάρισμα». Σε αυτό το σημείο εμπλέκουμε το παιδί στη διαδικασία αποκατάστασης της «ζημιάς», γιατί έτσι του δίνουμε τη δυνατότητα να αναλογιστεί την πράξη του και να μπορέσει να τη διορθώσει. Τέλος, δίνουμε στο παιδί μία επιλογή «Μπορείς να μπαίνεις με τα παπούτσια γεμάτα λάσπες στο σπίτι, αρκεί μετά να καθαρίζεις το χώρο. Ή να μην μπαίνεις με αυτά μέσα και να τα αφήνεις στην είσοδο. Εσύ αποφασίζεις». Η ύπαρξη επιλογών βοηθάει τα παιδιά να ακούσουν καλύτερα το μήνυμα που τους δίνουμε και ταυτόχρονα τους δίνει την αίσθηση ότι μπορούν να επιλέξουν και να αναλάβουν την ευθύνη της απόφασής τους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να γίνονται τα παιδιά πιο υπεύθυνα και να μη νιώθουν πως εγκλωβίζονται μέσα σε γονεϊκές προσταγές.

Από την άλλη, με τον ίδιο τρόπο χρειάζεται να διαχειριστούμε και την καλή συμπεριφορά που εμφάνισε το παιδί. Καλό είναι να αποφεύγονται εκφράσεις όπως «είσαι καλό παιδί», «τέλειος». Πρώτον, εκφράσεις όπως αυτές που προαναφέραμε, στοχεύουν στην προσωπικότητα του παιδιού και, ακόμα κι αν έχουν θετικό πρόσημο, βάζουν ταμπέλα στον χαρακτήρα του παιδιού. Τι γίνεται, δηλαδή, όταν το παιδί μας κάνει κάποια αταξία, όπως στο παράδειγμα που αναφέρθηκε παραπάνω; Παύει να είναι καλό παιδί; Δεν χαίρει πλέον της αγάπης και της εκτίμησης των γονιών του; Επειδή τέτοια ερωτήματα μπαίνουν και στο μυαλό ενός παιδιού τη στιγμή που εμφάνισε μια λάθος συμπεριφορά, καλό είναι να μην το επιβραβεύουμε με τέτοιου είδους εκφράσεις.

Δεύτερον, οι γενικευτικές επιβραβεύσεις όπως «μπράβο», «υπέροχα» δεν δίνουν τροφή για σκέψη στα παιδιά. Για ποιο λόγο τους λέμε «μπράβο»; Τι έκαναν; Για τον λόγο αυτό, χρειάζεται να περιγράψουμε αναλυτικά τι είναι αυτό που είδαμε και που μας έκανε να χαρούμε. Για παράδειγμα «Βλέπω ένα καθαρό δωμάτιο, ένα στρωμένο κρεβάτι, τα ρούχα είναι στη ντουλάπα και τα βιβλία στη θέση τους». Στη συνέχεια χρειάζεται να περιγράψουμε το συναίσθημά μας, βλέποντας τακτοποιημένο το χώρο «Είναι πολύ ευχάριστο να μπαίνεις σε αυτό το δωμάτιο».

Τέλος, χρειάζεται να συνοψίσουμε όλη αυτή την προσπάθεια του παιδιού με μία λέξη. Για παράδειγμα «Αυτό λέγεται οργάνωση». Ακολουθώντας την παραπάνω διαδικασία, το παιδί κινητοποιείται στο να σκεφτεί τι ήταν αυτό που μας έκανε χαρούμενους και ποια δεξιότητά του επιβραβεύτηκε. Στο παράδειγμά μας, η δεξιότητα που επέδειξε το παιδί ήταν αυτή της οργάνωσης. Με αυτό τον τρόπο υπάρχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσει ξανά αυτή τη συμπεριφορά σε σχέση με το να το επιβραβεύαμε με ένα απλό «μπράβο».

Συνοψίζοντας, είναι πολύ βασικό να θυμάστε πως σημασία δεν έχουν μόνο οι λέξεις που χρησιμοποιούμε στα παιδιά, αλλά και ο τρόπος που τις λέμε. Είναι το μέρος εκείνο στην επικοινωνία που ονομάζεται εξωλεκτική συμπεριφορά. Δηλαδή, τα μηνύματα που δίνουμε σε αυτόν που μας ακούει με τη γλώσσα του σώματος και που πολλές φορές στέλνουν πιο άμεσα το μήνυμα από τις ίδιες τις λέξεις. Να θυμάστε πως ο τρόπος που μιλάμε στα παιδιά μας, γίνεται η εσωτερική τους φωνή.
_______________________

Βιβλιογραφία: Φέιμπερ Α. & Μάζλις Ι. (2016). Πώς να μιλάτε στα παιδιά ώστε να σας ακούν & πώς να τα ακούτε ώστε να σας μιλούν. Εκδόσεις Πατάκη

Πηγή: hamogelo.gr

Κατηγορίες:
Λεξιλογικά

«Μια εικόνα αξίζει όσο χίλιες λέξεις»: η καταγωγή της διάσημης φράσης.

| 0 ΣΧΟΛΙΑ

Η πασίγνωστη και πανταχού παρούσα φράση «μια εικόνα αξίζει όσο χίλιες λέξεις» έχει επικρατήσει ως κινέζικη παροιμία. Είναι, όμως, πολύ πιθανό να μην αντλεί από την Κίνα την καταγωγή της.

zhao-chongguoΣύμφωνα με τη Βικιπαίδεια, ένας απ’ αυτούς που την πρωτοχρησιμοποίησαν, την έχρισε ‘κινέζικη παροιμία’ για να της προσδώσει κύρος, αποδίδοντάς την, μάλιστα, στον Κομφούκιο. Όπως και να έχουν τα πράγματα, το κινέζικο ρητό με το οποίο συνδέθηκε η φράση δεν ανήκει στον Κομφούκιο. Ανήκει σε μια ιστορία από το βιβλίο Qian Han Shu – το Βιβλίο των Δυτικών Χαν που καλύπτει την περίοδο από το 206 π.Χ. μέχρι το 23 μ.Χ.:

Zhao Chongguo (赵充国)

Zhao Chongguo (赵充国)

Ο άξιος αυτοκράτορας Xuandi, που κατείχε το θρόνο των Χαν από το 74 μέχρι το 49 π.Χ., κάλεσε το γέρο-στρατηγό Zhao Chongguo για να του αναθέσει την άμυνα της χώρας ενάντια σε μια εισβολή βαρβαρικών φυλών από το Βορρά. Του μετέφερε όσες πληροφορίες είχε από τους άνδρες του αλλά ο γερο-Zhou αρνήθηκε να βασιστεί σ’ αυτές.

«Κι εκατό φορές ν’ ακούσω πώς είναι τα πράγματα εκεί», είπε, «δε συγκρίνεται με μια ματιά που θα ρίξω. Ο πόλεμος δε γίνεται με υποθέσεις. Θα πάω να δω ο ίδιος, κι ύστερα θα σχεδιάσω τη στρατηγική μου.»

Ο αυτοκράτορας συναίνεσε, ο Zhou πήγε στο Βορρά, διαπίστωσε ιδίοις όμμασι πώς είχε η κατάσταση και τελικώς ηγήθηκε μιας νικηφόρου επιχείρησης.

Βǎi wén bù rú yī jiàn (百闻不如一见) είναι η φράση του γερο-στρατηγού που μεταφέρει το Qian Han Shu: Καλύτερα να δεις κάτι μία φορά, παρά να το ακούσεις εκατό. Ή, σε πιο ελεύθερη απόδοση: Πίστευε αυτά που βλέπεις με τα μάτια σου κι όχι αυτά που λένε ότι είδαν οι άλλοι. Αυτό που συμβουλεύει η παροιμία – πολύ ορθά – είναι ότι, άμα δε δεις κάτι με τα μάτια σου, μην είσαι σίγουρος ότι είναι αλήθεια.

Ο ανδριάντας στον τάφο του, στην πόλη Tianshui της επαρχίας Gansu

Ο ανδριάντας στον τάφο του, στην πόλη Tianshui της επαρχίας Gansu

Τελικώς, τι σχέση έχουν αυτοί οι δύο αφορισμοί;

Το «μια εικόνα = χίλιες λέξεις» αληθεύει σε πολλές περιπτώσεις. Σε άλλες τόσες, ωστόσο, αληθεύει το αντίθετό του: «Οι καλοδιαλεγμένες λέξεις μπορούν να σε πάνε σε μέρη όπου καμιά εικόνα δε θα καταφέρει να σε πάει ποτέ.».

 

Έλα όμως που έρχεται και κολλάει ‘γάντι’ στις ανάγκες και τις ‘αναπηρίες’ του Homo I-phonius: Δώσε εδώ μια εικόνα γιατί, χίλιες λέξεις ποιος κάθεται τώρα να τις διαβάσει…

Το «πίστευε μόνο ό,τι βλέπεις με τα μάτια σου» είναι μια παλιά αλήθεια που θα παραμείνει πάντα σε ισχύ. Ειδικά, όμως, στο σημερινό πολιτισμό της ‘ψευδοεικόνας’, το νόημά του όχι μόνο δεν είναι παράλληλο μ’ αυτό του «μια εικόνα = χίλιες λέξεις» αλλά μάλλον κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση, τουτέστιν, αν δε δεις κάτι με τα μάτια σου, μην έχεις εμπιστοσύνη στην εικόνα, ούτε στην τυπωμένη ούτε στην τηλεοπτική. Γιατί, μια εικόνα μπορεί ν’ αξίζει όσο χίλιες λέξεις, αλλά κανείς δεν σε διαβεβαιώνει ότι δεν πρόκειται για χίλια ψέμματα.

14508760_358600361148016_273237334_n

**********

Διευκρίνιση: Η κινεζική προέλευση του αφορισμού “μια εικόνα αξίζει όσο χίλιες λέξεις” φαίνεται πως είναι μύθος, σύμφωνα με όσα, πειστικά, αναφέρει η Βικιπάιδεια. Ο στόχος της ανάρτησης ήταν να φανεί ότι η ‘σοφία’ αυτή είναι νοηματικά ασύμβατη με αυτήν απ’ την οποία υποτίθεται ότι προέρχεται. Στη μάλλον απίθανη περίπτωση η σύνδεση των δύο να είναι όντως υπαρκτή, πρόκειται για απολύτως λανθασμένη απόδοση της κινεζικής ρήσης.

Ευχαριστούμε τη φίλη Limao Qian που το μοιράστηκε μαζί μας

Εικόνα αρχής: Ο αυτοκράτορας Han Xuandi (汉宣帝)

Πηγή: antikleidi.com

Κατηγορίες:
Λεξιλογικά

Η ωραιότερη λέξη της ελληνικής γλώσσας...

| 0 ΣΧΟΛΙΑ

«Ποία είναι η ωραιοτέρα λέξις της ελληνικής γλώσσης;» αναρωτιόταν ο Πέτρος Χάρης (Ιωάννης Μαρμαριάδης 1902-1998) πριν από περίπου 80 χρόνια και ξεκινούσε ένα όμορφο δημοσιογραφικό παιχνίδι, δημοσιεύοντας τις απόψεις των σπουδαιότερων λογοτεχνών, δημοσιογράφων αλλά και πολιτικών της εποχής· μιας εποχής κατά την οποία κυρίως ο κόσμος των Τεχνών και των Γραμμάτων ερωτοτροπούσε με τη γλώσσα μας, επηρεασμένος σαφώς από την εθνική πολιτική και τον αστικό εκσυγχρονισμό της σχολικής γνώσης που διαμόρφωνε τη νέα ελληνική γλώσσα.

Νομοσχέδια και γλωσσο-εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις από το 1913 και εντεύθεν, καθώς και το νεοφιλελληνικό γλωσσικό κίνημα που αναπτύχθηκε στο εξωτερικό –κυρίως στη Γαλλία με αιχμή την ίδρυση του Ινστιτούτου της Σορβόνης (1920) από τον Hubert Pernot (1870-1946)– έδιναν νέες διαστάσεις στην ευρεία κατανόηση και διάδοση του ελληνικού πνεύματος τόσο στο εσωτερικό όσο και στην Ευρώπη.

Κωστής Παλαμάς, Γρηγόριος Ξενόπουλος, Κωνσταντίνος Παρθένης,  Ζαχαρίας Παπαντωνίου, Παντελής Χορν και Σπύρος Μελάς.

Την ώρα που το παιχνίδι αυτό παιζόταν στον Τύπο της Γαλλίας, στην Ελλάδα ο Π. Χάρης, εκμεταλλευόμενος το γεγονός ότι στον τόπο μας ακόμη και η καθημερινή γλώσσα χώριζε τους ανθρώπους σε στρατόπεδα, καλούσε τους διανοούμενους να απαντήσουν.

Έτσι, ο Κωστής Παλαμάς απάντησε ότι η ωραιότερη λέξη είναι ο «δημοτικισμός», ο Γρηγόρης Ξενόπουλος έβρισκε γοητεία στη λέξη «αισιοδοξία», ο Σπύρος Μελάς χωρίς δισταγμό έβρισκε πιο ελκυστική τη λέξη «ελευθερία» και ο στιλίστας Ζαχαρίας Παπαντωνίου εξήρε την ομορφιά της λέξης «μοναξιά». Ο ζωγράφος και καθηγητής της Σχολής Καλών Τεχνών Ουμβέρτος Αργυρός επέλεγε τη λέξη «χάρμα» διότι, όπως υποστήριζε, δεν υπάρχει σε καμία άλλη γλώσσα και στα πέντε γράμματά της κλείνει ό,τι χίλιες άλλες λέξεις μαζί.

Ο Σωτήρης Σκίπης ανέσυρε τη λέξη «απέθαντος» από τα βυζαντινά κείμενα, διαχωρίζοντάς την από τη λέξη «αθάνατος», και ο Παντελής Χορν δήλωσε παντοτινή προτίμηση στη λέξη «νειάτα». Ο αλησμόνητος Αθηναιογράφος Δημήτριος Γρ. Καμπούρογλους, παρά τα χρόνια του, προτιμούσε τη λέξη «ιμερτή», δηλαδή την αγαπητή, την ποθητή.

Ο θεατράνθρωπος Νικόλαος Λάσκαρις τη «ζάχαρη», ο ιστορικός Διονύσιος Κόκκινος τη λέξη «χίμαιρα», ο ζωγράφος Παύλος Μαθιόπουλος το «φως» και ο γλύπτης Μιχαήλ Τόμπρος τη λέξη «ουσία».

 

Ο Παύλος Νιρβάνας (Πέτρος Κ. Αποστολίδης), προφανώς επηρεασμένος από τον τόπο του (Σκόπελο), αγαπούσε τη λέξη «θάλασσα». Οι ζωγράφοι αποκάλυπταν τις ευαισθησίες τους: Ο Δημήτριος Γερανιώτης ήθελε την «αρμονία», ο Κωνσταντίνος Παρθένης την «καλημέρα» και ο Δημήτριος Μπισκίνης το «όνειρο».

Ως προς τις γυναίκες που κυριαρχούσαν στην πνευματική ζωή η λαογράφος Αγγελική Χατζημιχάλη ήθελε «πίστη», ενώ η 25χρονη ηθοποιός Ελένη Παπαδάκη, η οποία έμελλε να δολοφονηθεί άδικα στα Δεκεμβριανά του 1944, δήλωνε πως «η λέξις που περικλείει τα περισσότερα πράγματα, τα πάντα θα έλεγα, είναι η λέξις «ΖΩΗ»»!

Η ιατρός και συγγραφέας Άννα Κατσίγρα ήθελε «χαρά» και η καθηγήτρια του Ελληνικού Ωδείου Αύρα Θεοδωροπούλου αναζητούσε την «καλοσύνη».

Ενδιαφέρουσες όμως ήταν και οι απαντήσεις των πολιτικών του 1933: Ο στρατιωτικός και Πρόεδρος της Γερουσίας Στυλιανός Γονατάς προτιμούσε το «εμπρός», ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου τη λέξη «μάννα» και ο πρόεδρος της Βουλής Θεμιστοκλής Σοφούλης τη λέξη «φιλότιμο» διότι εκφράζει έναν ολόκληρο ηθικό κόσμο και δεν υπάρχει σε άλλη γλώσσα του κόσμου. Ο αρχηγός του Αγροτικού Κόμματος Ελλάδος Ιωάννης Σοφιανόπουλος πρότασσε την «ανατολή» και ο ιδρυτής του ίδιου κόμματος Αλέξανδρος Μυλωνάς τη λέξη «πόνος».

Αισιοδοξία, ελευθερία, μοναξιά, νειάτα, ιμερτή, θάλασσα, αρμονία, καλημέρα, όνειρο, πίστη και ζωή είναι λέξεις με τις οποίες πορευόταν η Ελλάδα πριν από ογδόντα χρόνια. Ατένιζε την έξοδο από την οικονομική κρίση, έπαιζε με τη ζωντανή ελληνική γλώσσα και επέτρεπε στην παγκόσμια κοινότητα να βαφτίζεται στα νάματά της.

***

Ελευθέριος Γ. Σκιαδάς

Πηγή: antikleidi.com
Κατηγορίες:
Λεξιλογικά

Φαντασία, Φαντασιακό, Δημιουργία, Αυτονομία. (Καστοριάδης)

| 0 ΣΧΟΛΙΑ

Φαντασία: Ποιο είναι το ίδιον του ανθρώπου; Τι είναι αυτό που μας διαφοροποιεί από τα ζώα; Επαναλαμβάνουν, εδώ και αιώνες, ότι είναι ο ορθός λόγος. Αρκεί όμως να προσέξουμε τη συμπεριφορά των άλλων γύρω μας αλλά και τη δική μας, για να αντιληφθούμε ότι αυτό δεν αληθεύει. Οι ατομικές και οι συλλογικές συμπεριφορές πολύ συχνά είναι παράλογες. Τα ζώα είναι πιο (λογικά» από εμάς δεν σκοντάφτουν, δεν τρώνε δηλητηριώδη μανιτάρια, κάνουν αυτό που πρέπει, για να συντηρηθούν και να αναπαραχθούν.

Ποιο είναι το ίδιον του ανθρώπου; Είναι το πάθος και οι επιθυμίες; Ναι, πράγματι. (Τα ζώα από ό,τι μπορούμε να ξέρουμε δεν έχουν πάθη ούτε πραγματικές επιθυμίες’ τα ζώα έχουν ένστικτα.) Τι όμως συνιστά την ιδιαιτερότητα του πάθους και των επιθυμιών; Είναι ακριβώς το γεγονός ότι το πάθος και οι επιθυμίες -ο έρωτας, η δόξα, το κάλλος, η εξουσία, ο πλούτος-δεν είναι «φυσικά» αλλά φαντασιακά αντικείμενα. Η φαντασία, λοιπόν, είναι το ίδιον του ανθρώπου. Η φαντασία μας διαφοροποιεί από τα ζώα.

Η φαντασία, ακόμη και εάν κλείσουμε τα μάτια και τα αυτιά, δεν αναχαιτίζεται. Υπάρχει πάντα μια εσωτερική ροή από εικόνες, ιδέες, αναμνήσεις, επιθυμίες, αισθήματα. Μια ροή που δεν μπορούμε να σταματήσουμε. Δεν μπορούμε καν να την ελέγξουμε, τουλάχιστον όχι πάντα. Κάποιες φορές το κατορθώνουμε, λίγο ώς πολύ, προκειμένου να σκεφτούμε λογικά και συστηματικά. Αλλά ακόμη και σ’ αυτές τις περιπτώσεις, αναπάντεχες αναμνήσεις και επιθυμίες διακόπτουν τον στοχασμό μας. Η φαντασία μπορεί να οδηγήσει τον άνθρωπο στην παραφροσύνη, στη διαστροφή, στην τερατωδία αλλά, επίσης, στην αυταπάρνηση και σε κάθε μεγαλειώδη δημιουργία.

Χάρη στη φαντασία το ένστικτο έπαψε να είναι ο μοναδικός ρυθμιστής της συμπεριφοράς μας. Χάρη στη φαντασία μπορούμε να δημιουργούμε. Χάρη σ’ αυτήν δημιουργήσαμε την τέχνη, την επιστήμη, τη φιλοσοφία. Η φαντασία δεν γνωρίζει όρια και κανόνες, ούτε ηθικούς και λογικούς νόμους. Πάντως, εάν είχαμε αφεθεί χωρίς περιορισμούς στη φαντασία, ασφαλώς δεν θα είχαμε επιβιώσει ως είδος.

O άνθρωπος επιβίωσε ως είδος, επειδή δημιούργησε κοινότητες, κοινωνίες, θεσμούς, κανόνες που οριοθετούν και περιορίζουν τη φαντασία, αλλά και που συχνά επίσης την καταπνίγουν.

martinmarcisovskycreativeedit4

Φαντασιακό

Το ανθρώπινο ον υπάρχει μόνον ως κοινωνικό ον. Αυτό σημαίνει ότι ζει σε μια κοινωνία με θεσμούς, με νόμους, με ήθη, με έθιμα, κ.λπ. Ερώτημα: Από πού έρχονται αυτοί οι θεσμοί, οι νόμοι, τα έθιμα; Είναι αδύνατον να πούμε, όπως συχνά πίστευαν οι λαοί, ότι υπάρχει ένας δημιουργός, ένας νομοθέτης όλων αυτών. Σε μιαν ήδη θεσμισμένη κοινωνία, τα άτομα μπορούν να προτείνουν νόμους, κάποιους ιδιαίτερους νόμους. Τούτο όμως είναι δυνατόν να γίνει, επειδή υπάρχει ήδη ένα σύστημα νόμων, επειδή αυτά τα άτομα έχουν ζήσει ήδη σε μια κοινωνία με νόμους. Ένας συγγραφέας μπορεί να επινοήσει μια νέα λογοτεχνική μορφή και ένας περιθωριακός μια λέξη της αργκό. Αυτά είναι δυνατόν να γίνουν, επειδή υπάρχει ήδη η γλώσσα και η αργκό. Όμως ποιος θα μπορούσε μόνος του να δημιουργήσει εκ προοιμίου τη γλώσσα και να την επιβάλει στους υπόλοιπους; Και με ποια γλώσσα θα επικοινωνούσε; Όλα αυτά -οι νόμοι, οι θεσμοί, τα ήθη, τα έθιμα, η γλώσσα- είναι συλλογικές δημιουργίες.

 

Προσπάθησαν να ερμηνεύσουν την καταγωγή της κοινωνίας βάσει ενός συμβολαίου (το ((κοινωνικό συμ-βόλαιο»). Όμως ένα συμβόλαιο προϋποθέτει άτομα κοινωνικά, τα οποία γνωρίζουν τι είναι ένα τέτοιο συμβόλαιο. Προσπάθησαν επίσης να ερμηνεύσουν την καταγωγή της κοινωνίας με τους φυσικούς και τους βιολογικούς νόμους. Όμως κανένας φυσικός ή βιολογικός νόμος δεν μπορεί να ερμηνεύσει την καταγωγή των θεσμών, που είναι ένα καινούργιο φαινόμενο μέσα στο δημιουργημένο σύμπαν. Κανένας φυσικός και βιολογικός νόμος δεν απαντά στα ερωτήματα: Γιατί οι Εβραίοι δημιούργησαν τον μονοθεϊσμό; Γιατί οι ‘Ελληνες δημιούργησαν τις δημοκρατικές πόλεις; Γιατί η Δύση δημιούργησε τον καπιταλισμό;

Για να συλλάβουμε την ύπαρξη της ανθρώπινης κοινωνίας, καθώς επίσης τις αλλαγές της μέσα στον χρόνο αλλά και τις διαφορές της μέσα στον χώρο, πρέπει να δεχτούμε ότι αυτές οι ίδιες οι ανθρώπινες κοινότητας διαθέτουν μιαν χωρίς προηγούμενο δημιουργική ικανότητα. Αυτή τη δημιουργική ικανότητα μπορούμε να την ονομάσουμε: κοινωνικό φαντασιακό. Το κοινωνικό φαντασιακό είναι η πηγή των θεσμών που ρυθμίζουν και οργανώνουν τη ζωή των ανθρώπων. Αυτό επίσης δημιουργεί κάτι πολύ σημαντικό: τις φαντασιακές κοινωνικές σημασίες. Oι φαντασιακές κοινωνικές σημασίες καθορίζουν τις αξίες μιας κοινωνίας, δηλαδή καθορίζουν τι είναι καλό και τι κακό, τι είναι αληθές και τι ψευδές, τι είναι δίκαιο και τι άδικο. Οι φαντασιακές κοινωνικές σημασίες δίνουν νόημα στη ζωή των ατόμων και, τελικά, δίνουν νόημα ακόμη και στον θάνατο τους.

Το κοινωνικό φαντασιακό δεν είναι σταθερό και αμετάβλητο. Αλλάζει. Και οι αλλαγές του δηλώνουν την ύπαρξη αλλαγών στην κοινωνία, το γεγονός δηλαδή ότι υπάρχει ιστορία της ανθρωπότητας. Το κοινωνικό φαντασιακό, άπαξ και δημιούργησε τους θεσμούς, μπορεί είτε να παραμείνει κατά κάποιον τρόπο σε λήθαργο (έτσι συμβαίνει στις πρωτόγονες, τις αρχαϊκές, τις παραδοσιακές κοινωνίες), είτε να προκαλέσει αλλαγές, λιγότερο ή περισσότερο γρήγορες (έτσι συμβαίνει στην εποχή μας, η οποία γνωρίζει έναν γρήγορο ρυθμό από ιστορικές μεταβολές, ανήκουστο στην μέχρι τώρα ιστορία της ανθρωπότητας).

martinmarcisovskycreativeedit3Δημιουργία

Οι φιλόσοφοι έχουν αναρωτηθεί: Γιατί να υπάρχει κατι, ενώ θα μπορούσε να μην υπάρχει τίποτα. Το ερώτημα αυτό, σε κάθε περίπτωση, δεν έχει απάντηση. Ίσως μάλιστα να μην έχει καν νόημα. Υπάρχει όμως ένα άλλο ερώτημα που μας βασανίζει και δεν μπορεί παρά να μας βασανίζει: Πώς γίνεται και υπάρχει μια τέτοια πολυμορφία πραγμάτων; Και φυσικά δεν εννοώ μόνον την ποσοτική πολυμορφία. Πώς γίνεται και υπάρχει αυτή η απέραντη ποικιλία μορφών, από τη μη έμβια φύση, μέχρι τις πολυάριθμες ακαθόριστες μορφές ζωής, ακόμη και μέχρι τις μορφές που ακατάπαυστα η ανθρώπινη ιστορία παράγει και δημιουργεί; Έχει υποστηριχθεί ότι η δημιουργία είναι θεία πράξη. Δεν είναι θεία πράξη. Η δημιουργία είναι αυτό ακριβώς που χαρακτηρίζει το ον. Κάθε ον.

Το παν υπόκειται συνεχώς σε αλλαγή και αναδημιουργία. Δεν μπορούμε να σκεφτούμε πως ό,τι παρουσιάζεται μπροστά μας είναι μια ατέρμων επανάληψη της ίδιας μορφής, διότι αμέσως ανακύπτει το ερώτημα: Μήπως, κάθε τι είναι καταδικασμένο να επαναλαμβάνει τις μορφές που έχουν ήδη υπάρξει από κα¬ταβολής χρόνου; Είναι όμως σαφές ότι υπάρχει ένας αληθινός χρόνος’ ο χρόνος της μεταβολής. Και αληθινή μεταβολή είναι η ανάδυση νέων μορφών.

Τα φαινόμενα, τα οποία παρατηρούμε μπροστά μας, προσπαθούμε να τα ερμηνεύσουμε μέσα από τη σχέση αιτίας-αποτελέσματος. Αυτές οι ερμηνείες είναι ασφαλώς πολύτιμες αλλά είναι πάντα μερικές. Γιατί; Διότι έχουν σημασία μόνον στις περιπτώσεις όπου τα φαινόμενα επαναλαμβάνονται (οι ίδιες αιτίες δίνουν τα ίδια αποτελέσματα), αλλά δεν μπορούν να ερμηνεύσουν τις περιπτώσεις όπου υπάρχει ανάδυση νέων μορφών.

Ας πάρουμε, για παράδειγμα, την περίπτωση της ζωής. Η βιολογία μας λέει ότι σε μιαν ορισμένη στιγμή, μέσα στον «πρωταρχικό χυλό» που υπήρχε στη γη, ενας μεγάλος αριθμός μορίων συνενώθηκε τυχαία και, στη συνέχεια, κάτω από ευνοϊκές συνθήκες -θερμοκρασίας, ακτινοβολίας, πίεσης- αναδύθηκαν μορφές ζωής. Αυτή όμως η απάντηση δεν στέκει. Γιατί; Διότι μια μορφή ζωής είναι κάτι άλλο από μιαν απλή συνένωση μορίων. Επί πλέον, πρόκειται για μια συνένωση μορίων τελείως ιδιαίτερη ανάμεσα στα δισεκατομμύρια των δισεκατομμυρίων που θα μπορούσαν να συντεθούν. Είναι μια συνένωση που κατορθώνει να οργανώνεται, να συντηρείται, να αναπαράγεται. Το ίδιο ισχύει, με τρόπο πολύ πιο πυκνό και έντονο, στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Η Ιστορία δεν είναι αποτέλεσμα συνδυασμού ίδιων στοιχείων. Η Ιστορία είναι δημιουργία νέων στοιχείων. Είναι δημιουργία της μουσικής, της ζωγραφικής, της τέχνης, της φιλοσοφίας, της δημοκρατίας. Και φυσικά δεν μπορούμε να εξηγήσουμε με τη σχέση αιτίας-αποτελέσματος τη μουσική του Μπαχ ή του Μπετόβεν. Αυτή η μουσική είναι μεγάλη, διότι είναι πρωτότυπη. Και λέγοντας πρωτότυπη, σημαίνει ότι ακριβώς δεν μπορούμε να την εξηγήσουμε.

martinmarcisovskycreativeedit2

Αυτονομία

Υπάρχει ανθρώπινη ελευθερία και σε τι συνίσταται; Ελευθερία δεν σημαίνει να κάνουμε ό,τι μας κατεβαίνει στο κεφάλι, ούτε, όπως νόμιζαν ορισμένοι φιλόσοφοι, να δρούμε χωρίς κίνητρα. Ελευθερία σημαίνει κατ’ αρχάς να έχουμε διαύγεια απέναντι, σ’ αυτό που σκεφτόμαστε και σ’ αυτό που κάνουμε. Μπορούμε όμως να είμαστε ελεύθεροι,, όταν ζούμε σε μια κοινωνία και κάτω από τον κοινωνικό νόμο; Θα διατυπώσω την απάντηση ως εξής: Μπορώ να είμαι ελεύθερος, εφόσον συμμετέχω στη διαμόρφωση αυτού του νόμου, εφόσον αποφασίζω ισότιμα μαζί με τους άλλους για τη δημιουργία αυτού του νόμου και, τέλος, εφόσον είμαι σύμφωνος με τον τρόπο που ο νόμος αυτός θεσμίστηκε.

Για πολύ μεγάλο διάστημα οι ανθρώπινες κοινωνίες πίστευαν ότι τους νόμους και τους θεσμούς τους δεν τους είχαν δημιουργήσει οι ίδιες. Αλλά τότε ποιος; Οι θεοί, ο Θεός, οι πρόγονοι. Σε τέτοιες συνθήκες αυτοί οι νόμοι και οι θεσμοί προφανώς θεωρούνται ιεροί. Αδύνατον να τους αμφισβητήσει κανείς. Πώς είναι δυνατόν να πω ότι ο νόμος που τον έχει δώσει ο Θεός (αν ο Θεός είναι η πηγή κάθε δικαίου) είναι άδικος;

Σε μιαν τέτοια κοινωνία, που θα την αποκαλέσουμε ετερόνομη -επειδή είναι υπόδουλη στους δικούς της θεσμούς-, τα ίδια τα άτομα είναι ετερόνομα. Δεν μπορούν να σκεφτούν μόνα τους, εκτός από τελείως τετριμμένα και δευτερεύοντα θέματα. Δεν μπορούν να ελέγξουν κριτικά τη συμπεριφορά τους. Δεν μπορούν να κρίνουν τι είναι καλό και τι κακό, τι είναι δίκαιο και τι άδικο, τι είναι αληθές και τι ψευδές. Αυτή ήταν η μοίρα της κοινωνίας επί χιλιετίες.

Κάποια στιγμή όμως έγινε μια ιστορική ρήξη, η οποία άλλαξε την κατάσταση των πραγμάτων. Η ρήξη αυτή παρατηρείται για πρώτη φορά στην Αρχαία Ελλάδα (στις πόλεις που δημιούργησαν τη δημοκρατία και τη φιλοσοφία) και μετά, αφού μεσολάβησαν είκοσι αιώνες έκλειψης, ξαναξεκίνησε για δεύτερη φορά στη Δυτική Ευρώπη (με την Αναγέννηση, τον Διαφωτισμό, το μεγάλο δημοκρατικό κίνημα χειραφέτησης, το εργατικό κίνημα κ.λπ.). Αυτά τα κινήματα -με το πρόταγμα της αυτονομίας- δημιούργησαν τις κάποιες ελευθερίες που διαθέτει η κοινωνία, στην οποία ζούμε. Όμως το πρόταγμα της αυτονομίας, το οποίο έφθασε στο κορύφωμα του ανάμεσα στο 1750 και το 1950, επί του παρόντος μοιάζει να είναι εξουδετερωμένο. Σήμερα ζούμε σε μια κοινωνία, στην οποία η απάθεια, ο κυνισμός και η ανευθυνότητα ολοένα επεκτείνονται. Το κίνημα της αυτονομίας πρέπει να ξαναξεκινησει και να προσπαθήσει να εγκαθιδρύσει μιαν αληθινή δημοκρατία. Μια δημοκρατία όπου όλοι θα συμμετέχουν στη ρύθμιση και τον καθορισμό των κοινωνικών δραστηριοτήτων. Και αυτό είναι το μόνο πολιτικό πρόταγμα, για το οποίο αξίζει τον κόπο να εργαστούμε και να αγωνιστούμε.

* Τέσσερεις λέξεις: Φαντασία, Φαντασιακό, Δημιουργία, Αυτονομία. Τέσσερεις έννοιες-κλειδιά στο έργο του Κορνηλίου Καστοριάδη. Αυτές τις τέσσερεις λέξεις τις ((παρουσίασε» ο ίδιος στη γαλλική τηλεόραση -στην καθημερινή εκπομπή Inventer Domain του δημοσίου και με εκπαιδευτικό χαρακτήρα σταθμού La Cinquicnic-, σε τέσσερεις συνεχείς ημέρες (2,3,4,5.12.1996). Τέσσερεις λέξεις, τέσσερεις εκπομπές διάρκειας τεσσάρων λεπτών κάθε μία’ κάθε εκπομπή για μία λέξη. Αυτό εδώ το κείμενο είναι η μετάφραση, με ελάχιστες συντομεύσεις, των τεσσάρων εκπομπών.

Απόσπασμα από το βιβλίο “είμαστε υπεύθυνοι για την ιστορία μας” του Κορνήλιου Καστοριάδη

Φωτογραφίες: Martin Marcisovsky

Πηγή: antikleidi.com

Κατηγορίες:
Λεξιλογικά

Πόσες λέξεις έχουν τελικά οι Εσκιμώοι για το χιόνι;

| 0 ΣΧΟΛΙΑ

Το ότι κάθε επιστήμη έχει τη δική της ορολογία είναι κοινός τόπος. Αυτό συμβαίνει, πολύ απλά, γιατί η κάθε επιστήμη εξετάζει τα θέματα ή τα φαινόμενα που την αφορούν  διεξοδικά και μέχρι την τελευταία τους λεπτομέρεια.

eskimo

Για παράδειγμα, μπορεί στον καθημερινό λόγο να μας αρκεί η λέξη ‘σύννεφο’ για να περιγράψουμε αυτούς τους σχηματισμούς στον ουρανό, δεν αρκεί όμως σε έναν μετεωρολόγο. Εκφράσεις όπως ‘λευκό συννεφάκι’ και ‘μαύρα απειλητικά σύννεφα’ ανήκουν στην επικράτεια της λογοτεχνίας, όχι της επιστήμης. Ο μετεωρολόγος, λοιπόν, χρειάζεται λέξεις όπως θύσανος, μελανία, στρώμα, σωρείτης, θυσανόστρωμα, μελανόστρωμα, υψίστρωμα, θυσανοσωρείτης, μελανοσωρείτης, υψισωρείτης, πιθανώς κι άλλες που δεν γνωρίζω. Ανάλογα παραδείγματα μπορεί να σκεφτεί κανείς πάρα πολλά.

Αυτό, όμως, που δεν είναι τόσο γνωστό, είναι το ότι το ίδιο συμβαίνει και με τις γλώσσες: Κάθε γλώσσα, ανάλογα με το πού ζουν οι ομιλητές της και με τι πράγματα ή φαινόμενα αυτοί έρχονται σε επαφή, δημιουργεί ή δεν δημιουργεί λέξεις. Η ελληνική γλώσσα δεν έχει λέξη για το πιράνχα, γιατί απλούστατα δεν υπάρχουν πιράνχας στα ελληνικά ύδατα. Όταν μάθαμε ότι υπάρχει κι αυτό το ζωντανό, δανειστήκαμε το όνομα που του έδωσαν οι άνθρωποι που ζουν εκεί όπου ζει.

Πέραν αυτού, κάθε γλώσσα εμπλουτίζει με διαφορετικό ζήλο διάφορα θεματικά πεδία, ανάλογα με τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες των ομιλητών της. Σ’ εμάς αρκεί μια λέξη για την ‘καμήλα’, όχι όμως στον Άραβα, γιατί γι’ αυτόν η καμήλα είναι εξόχως σημαντική ενώ για ‘μας είναι μόνο ντεκόρ της χριστουγενιάτικης φάτνης.

Snow feet-2012Κάπου εδώ έρχεται και το περιβόητο θέμα ΠΟΣΕΣ ΛΕΞΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΟΙ ΕΣΚΙΜΩΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΧΙΟΝΙ.

Υπήρξε μια αρχική παρεξήγηση: Κάποιοι είπαν ότι οι λαοί αυτοί έχουν εκατοντάδες λέξεις που σημαίνουν ‘χιόνι’.

Αυτό έγινε γιατί δεν έλαβαν υπόψη τους ότι οι γλώσσες της οικογένειας Eskimo-Aleut είναι γλώσσες πολυσυνθετικές και σχηματίζουν λέξεις-προτάσεις.

Αυτό σημαίνει ότι κάποιος που δεν είναι εξοικειωμένος μ’ αυτές τις γλώσσες, μπορεί να θεωρήσει λέξη και μια λέξη-πρόταση του τύπου “Αν-χιονίσει-αύριο-θα-έρθω-χωρίς-τα-παιδιά’. Αυτό, φυσικά, επισημάνθηκε αρκούντως κι έτσι καταλήξαμε σε κάποιες δεκάδες λέξεις που σχετίζονται με το χιόνι, για γλώσσες όπως η Yup’ik, η Inuit και η Sami, όλες γλώσσες λαών που ζουν σε πολύ κρύες περιοχές.

neYWkaPΚάποιοι, όμως, το τράβηξαν πιο πέρα και είπαν, ΟΧΙ!, οι ‘ρίζες’ που σχετίζονται με το χιόνι δεν είναι πολλές ούτε σ’ αυτές τις γλώσσες, άρα ούτε οι λέξεις τους σχετικά με το χιόνι είναι πολλές.

 

Τι μας είπαν δηλαδή; Ότι, π.χ. η λέξη ‘νερόχιονο’ ή ‘χιονόνερο’ δεν συνιστά ξεχωριστή λέξη επειδή χρησιμοποιεί τη ρίζα ‘χιον-‘. Πράγμα που είναι, κατά τη γνώμη μου, τελείως λάθος: Η λέξη αυτή έχει πολύ συγκεκριμένη έννοια, σαφώς διακριτή από τη λέξη ‘χιόνι’. Το ίδιο θα μπορούσα να πω και για τη λέξη ‘κοκορόχιονο’ που χρησιμοποιούμε εμείς οι Γιαννιώτες: είναι μια διακριτή λέξη γιατί περιγράφει έναν πολύ συγκεκριμένο τύπο χιονιού και το γεγονός ότι υπάρχει δείχνει ότι, τουλάχιστον τον καιρό που δημιουργήθηκε, ήταν σημαντικό για τους ομιλητές της γιαννιώτικης ντοπιολαλιάς να διακρίνουν αυτόν τον τύπο χιονιού από το συνηθισμένο χιόνι.

Yuki, yuhi (χιόνι, ηλιοβασίλεμα) - Kiyoshi Saito

Yuki, yuhi (χιόνι, ηλιοβασίλεμα) – Kiyoshi Saito

Και, για όποιον δεν πείσθηκε ακόμη ότι οι γλώσσες έχουν ‘προτιμήσεις’ κι ότι δε ρίχνουν το ίδιο βάρος σε όλα τα νοηματικά πεδία, ας πάρουμε τον  αγαπημένο ημιπολύτιμο λίθο των Κινέζων, το jade.  Υπάρχει ο γενικός όρος玉(yù), ο οποίος αναφέρεται στα ορυκτά νεφρίτη, ιαδεΐτη και ίασπη. Ας δούμε, λοιπόν, πόσους διαφορετικούς χαρακτήρες έχουν φτιάξει τα κινέζικα σε άμεση ή έμμεση σχέση με το jade:

璨 (càn), 璀 (cuǐ), 瑾 (jĭn), 琮 (cóng), 璜 (huáng), 璧 (bì), 琥 (hŭ),珀(pò), 琬 (wăn) 璐 (lù), 瑁 (mào), 珍 (zhēn) 玫(méi), 瑰 (guī), 瑶 (yáo), 珊 (shān), 瑚 (hú), 琅 (láng), 琛 (chēn), 顼 (xū), 珂 (kē), 璞 (pú), 琳 (lín), 玲 (líng), 瑕 (xiá), 琀 (hán)

Κι εδώ, βέβαια, φαίνεται καθαρά ότι δε μιλάμε για την ίδια ρίζα, εφόσον οι χαρακτήρες αυτοί, φωνητικά, δεν έχουν καμιά σχέση μεταξύ τους.

*************

Χρήσιμες συνδέσεις :  princeton ,  washingtonpost

 

Πηγή: antikleidi.com

Κατηγορίες:
Λεξιλογικά
web design by