Και κάτι άλλο... (347 άρθρα)

Μέσα σε ένα εργαστήριο που βρίσκεται στα δάση της Νότιας Ντακότα, οι φυσικοί προετοιμάζουν ένα πείραμα που ίσως δώσει απάντηση σε ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα της επιστήμης: γιατί υπάρχει το σύμπαν μας; Βρίσκονται σε έναν αγώνα δρόμου για την απάντηση με μια δεύτερη ομάδα Ιαπώνων φυσικών που θα πραγματοποιήσουν παρόμοιο πείραμα – οι οποίοι προς το παρόν προηγούνται.

Το γεγονός ότι στο σύμπαν υπάρχουν γαλαξίες, άστρα, πλανήτες, άνθρωποι και γενικότερα ότι βλέπουμε γύρω μας, μπορεί να το χρωστάμε στα νετρίνα. Αμέσως μετά την Μεγάλη Έκρηξη υπήρχε άφθονη ενέργεια, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν ζεύγη σωματιδίων (ύλη) και αντισωματιδίων (αντιύλη). Η κοσμική πυκνότητα τότε ήταν τόσο μεγάλη, ώστε τα σωματίδια κάθε ζεύγους θα έπρεπε πολύ σύντομα να συγκρουστούν αφανίζοντας το ένα το άλλο και αφήνοντας πίσω τους μόνο έναν ωκεανό ραδιενέργειας. Για να αποφευχθεί η ολική καταστροφή, πρέπει να υπήρξε μια ελάχιστη υπεροχή στην πυκνότητα της ύλης προς την αντιύλη. Οι φυσικοί επιστήμονες πασχίζουν να καταλάβουν πώς είναι δυνατόν να προέκυψε μια τέτοια ασυμμετρία. Σύμφωνα με μια δημοφιλή ερμηνεία, στο πρώιμο σύμπαν τα υπερβαρέα ξαδελφάκια των νετρίνων διασπάστηκαν με τέτοιον τρόπο ώστε να δημιουργείται ένα επιπλέον σωματίδιο ύλης για κάθε δισεκατομύριο ζεύγη ύλης-αντιύλης. Η μέτρηση των ιδιαίτερων ιδιοτήτων των σημερινών ελαφρών νετρίνων θα μπορούσε να μας αποκαλύψει πόσο εύλογο είναι ένα τέτοιο σενάριο για την ανατροπή της ισορροπίας, έστω κατ’ ελάχιστο ποσοστό, υπέρ της ύλης. Αλλά και πάλι, αν δεν υπήρχαν τα νετρίνα, εμείς μάλλον δεν θα είμασταν εδώ.

Οι φυσικοί κατασκευάζουν ανιχνευτές με σκοπό την μελέτη των νετρίνων με την ελπίδα να καταλάβουν ‘γιατί υπάρχουν’. Η αμερικανική ερευνητική ομάδα ελπίζει να βρεί την απάντηση βαθιά κάτω από το έδαφος με το πείραμα Deep Underground Neutrino Experiment (Dune). Οι επιστήμονες θα φτάσουν 1.500 μέτρα κάτω από την επιφάνεια, σε τρία τεράστια υπερ-υπόγεια σπήλαια. Η κλίμακα είναι τέτοια που τα συνεργεία κατασκευής και οι μπουλντόζες τους συγκριτικά να μοιάζουν με μικρά παιχνιδάκια. Ο επιστημονικός διευθυντής αυτής της εγκατάστασης, Dr Jaret Heise, περιγράφει τα γιγάντια σπήλαια ως «καθεδρικούς ναούς της επιστήμης».

Ο Dr Jaret Heise ασχολείται με την κατασκευή αυτών των σπηλαίων στις Υπόγειες Ερευνητικές Εγκαταστάσεις του Σάνφορντ (Sanford Underground Research Facility – Surf) εδώ και δέκα χρόνια περίπου. Απομονώνουν το Dune από τον θόρυβο και την άσχετη ακτινοβολία. Τώρα το πείραμα Dune είναι έτοιμο για το επόμενο στάδιο. Σύφωνα με τον Heise: «Είμαστε έτοιμοι να κατασκευάσουμε τον ανιχνευτή που θα αλλάξει την κατανόησή μας για το σύμπαν με όργανα που θα αναπτυχθούν από τη συνεργασία περισσότερων από 1400 επιστημόνων από 35 χώρες, οι οποίοι είναι πρόθυμοι να απαντήσουν στο ερώτημα γιατί υπάρχουμε».

Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η απάντηση στην κατανόηση του γιατί η ύλη κυριάρχησε – και κατ’ επέκταση γιατί υπάρχουμε – βρίσκεται στη μελέτη των νετρίνων και αντινετρίνων. Γι αυτό θα εκτοξεύουν δέσμες και των δύο ειδών σωματιδίων από το υπέδαφος στο Ιλινόις προς τους ανιχνευτές στη Νότια Ντακότα που βρίσκονται σε απόσταση 800 μιλίων. Καθώς ταξιδεύουν, τα νετρίνα και τα αντινετρίνα αλλάζουν ελάχιστα. Οι επιστήμονες θέλουν να μάθουν αν αυτές οι αλλαγές είναι διαφορετικές για τα νετρίνα και τα αντινετρίνα. Αν ναι, αυτό θα μπορούσε να τους οδηγήσει στην απάντηση στο γιατί ύλη και αντιύλη δεν αλληλοεξξαφανίστηκαν.

Στην άλλη άκρη του κόσμου, 9.650 χιλιόμετρα από τη Νότια Ντακότα, Ιάπωνες φυσικοί χρησιμοποιούν λαμπερές χρυσές σφαίρες για να απαντήσουν στα ίδια ερωτήματα. Κατασκευάζουν τον ανιχνευτή Hyper-K – ο οποίος θα είναι μια μεγαλύτερη και καλύτερη έκδοση του υπάρχοντος ανιχνευτή νετρίνων Super-K (Super-Kamiokande).

Η ερευνητική ομάδα των Ιαπώνων, θα ενεργοποιήσει την δέσμη νετρίνων σε λιγότερο από τρία χρόνια, αρκετά χρόνια νωρίτερα από το αμερικανικό πείραμα. Ο αγώνας δρόμου μπορεί να έχει ξεκινήσει, αλλά τα πρώτα αποτελέσματα αναμένονται στα επόμενα χρόνια. Γι αυτό προς το παρόν, το ερώτημα τι ακριβώς συνέβη στην αρχή του χρόνου ώστε να υπάρχουμε σήμερα, παραμένει αναπάντητο.

ΠΗΓΗ

Η κινεζική αποστολή θα πάρει χώμα από αστεροειδή, θα το επιστρέψει στη Γη και στη συνέχεια θα επισκεφτεί έναν μακρινό κομήτη.

Το Tianwen-2 εκτοξεύτηκε από το κέντρο εκτόξευσης Xichang στη νότια Κίνα και κατευθύνεται προς έναν μικρό αστεροειδή, τον Kamo’oalewa, που κινείται σχετικά κοντά στη Γη με σκοπό να συλλέξει δείγματα από αυτόν και να τα στείλει πίσω στη Γη το 2027.

Ο αστεροειδής Kamo‘oalewa που θεωρείται ψευδο-δορυφόρος της Γης, έχει εύρος 40 με 100 μέτρα και το γεγονός ότι περιστρέφεται πολύ γρήγορα – μια πλήρης ιδιοπεριστροφή διαρκεί μόνο 28 λεπτά – κάνει την συλλογή δειγμάτων πολύ δύσκολη.

Κι άλλες χώρες έχουν φέρει στη Γη δείγματα από αστεροειδείς. Η Ιαπωνία από τους αστεροειδείς Itokawa και Ryugu και οι Ηνωμένες Πολιτείες δείγματα από τον Bennu. Η Κίνα μέχρι σήμερα έχει μεταφέρει δείγματα από την Σελήνη.

Μελετώντας δείγματα από τον Kamo‘oalewa, οι ερευνητές ελπίζουν να προσδιορίσουν αν κάποτε ήταν τμήμα της Σελήνης – και αποκολλήθηκε κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης – ή αν έχει δραπετεύσει από τη ζώνη των αστεροειδών μεταξύ Άρη και Δία. Τα δείγματα θα βοηθήσουν επίσης τους ερευνητές να κατανοήσουν πώς σχηματίζονται και εξελίσσονται οι αστεροειδείς.

Καθώς το διαστημικό σκάφοςTianwen-2 θα κατευθύνεται προς τον αστεροειδή, θα κάνει μερικές τροποποιήσεις στην πορεία του, θα ανοίξει τα ηλιακά του πάνελ και θα δοκιμάσει τα επιστημονικά του όργανα. Η ομάδα που χειρίζεται το Tianwen-2 δεν ξέρει ακριβώς τι να περιμένει όταν το σκάφος φτάσει στον Kamo‘oalewa. Θα δοκιμάσει μια σειρά από τεχνικές δειγματοληψίας: μπορεί το σκάφος να αιωρηθεί σε απόσταση περίπου ένα μέτρο πάνω από τον αστεροειδή και ένας ρομποτικός βραχίονας να συλλέξει υλικό ή αν οι συνθήκες το επιτρέψουν, να προσγειωθεί στον αστεροειδή και με τον ρομποτικό του βραχίονα να συλλέξει υλικό.

Μετά την συλλογή του δείγματος και την τοποθέτησή του σε μια κάψουλα το Tianwen 2 θα την κατευθύνει στον πλανήτη μας, χωρίς να προσγειωθεί, και θα συνεχίσει το ταξίδι του με στόχο τον κομήτη 311P/PANSTARRS.
Θα φτάσει στον κομήτη μετά από 10 χρόνια, γύρω στο 2035. Eσείς, πού θα βρίσκεστε τότε;

ΠΗΓΗ

Παρήγαγαν 28 pg (πικογραμμάρια) χρυσού

Το όνειρο των αλχημιστών του δέκατου έβδομου αιώνα πραγματοποιήθηκε από τους φυσικούς στον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων (LHC) στο CERN, οι οποίοι δημιούργησαν ιόντα χρυσού από μόλυβδο – αν και για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου και με τεράστιο κόστος.

Η όχι και τόσο μυστηριώδης μεταστοιχείωση πραγματοποιήθηκε στο CERN, το εργαστήριο σωματιδιακής φυσικής της Ευρώπης, κοντά στη Γενεύη της Ελβετίας, όπου ο πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων επιταχυντής σωματιδίων προκαλεί μεταξύ άλλων και συγκρούσεις ιόντων μολύβδου.

Οι πρώτοι χημικοί (οι αλχημιστές) ήλπιζαν να μετατρέψουν τον άφθονο μόλυβδο σε πολύτιμο χρυσό. Όμως αυτό είναι αδύνατο να γίνει με χημικά μέσα, αφού υπάρχει διαφορά στον αριθμό πρωτονίων μεταξύ των δυο στοιχείων (82 για τον μόλυβδο και 79 για τον χρυσό).

Οι πυρηνικοί φυσικοί του CERN μπορούν να πετύχουν την μεταστοιχείωση διαμέσου των πυρηνικών αντιδράσεων που πραγματοποιούνται στις συγκρούσεις δεσμών ιόντων μολύβδου, που κινούνται πολύ κοντά στην ταχύτητα του φωτός. Τα ιόντα περιστασιακά διέρχονται το ένα δίπλα στο άλλο, αντί να συγκρούονται μετωπικά. Όταν αυτό συμβαίνει, το ισχυρό ηλεκτρομαγνητικό πεδίο γύρω από ένα ιόν μπορεί να δημιουργήσει έναν παλμό ενέργειας που κάνει έναν επερχόμενο πυρήνα μολύβδου να εκτοξεύσει τρία πρωτόνια – μετατρέποντάς τον σε χρυσό.

Το πείραμα ALICE του LHC φιλτράρισε αυτές τις περιπτώσεις μεταστοιχείωσης από τα συνολικά δεδομένα των συγκρούσεων. Σε μια ανάλυση που δημοσιεύθηκε στις 7 Μαΐου στο Physical Review Journals, η ομάδα υπολόγισε ότι μεταξύ 2015 και 2018, οι συγκρούσεις στον LHC δημιούργησαν 86 δισεκατομμύρια πυρήνες χρυσού. Ένας μαθητής Λυκείου μπορεί εύκολα να υπολογίσει ότι η μάζα του παραγόμενου χρυσού είναι περίπου 29 τρισεκατομμυριοστά του γραμμαρίου (ή 29∙10^-12g), με δεδομένο ότι η σχετική ατομική μάζα του χρυσού είναι 197.

Τα περισσότερα από τα ασταθή, ταχέως κινούμενα άτομα χρυσού «ζουν» περίπου 1 μικροδευτερόλεπτο μέχρι να συγκρουστούν με την πειραματική διάταξη ή να διασπαστούν σε άλλα σωματίδια.

 Χρυσός παράγεται κάθε φορά που δέσμες μολύβδου συγκρούονται στον LHC, αλλά το ALICE είναι το μόνο πείραμα με ανιχνευτή ρυθμισμένο ώστε να εντοπίσει αυτή τη διαδικασία. Ένας άλλος επιταχυντής του CERN, ο SPS, είχε παρατηρήσει παλαιότερα την μετατροπή του μολύβδου προς χρυσό από το 2002 έως το 2004. Αλλά τα πρόσφατα πειράματα γίνονται σε υψηλότερη ενέργεια, έχουν πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα δημιουργίας χρυσού και επιτρέπουν πολύ πιο καθαρές παρατηρήσεις.

Η ποσότητα χρυσού που παράγεται από τον LHC είναι ελάχιστη: Θα χρειάζονταν δισεκατομμύρια χρόνια συνεχούς λειτουργίας για να παραχθεί αρκετός χρυσός ώστε να κατασκευαστεί μια απλή βέρα.

Οι ερευνητές του CERN δεν σχεδιάζουν, προς το παρόν , να ασχοληθούν με την παραγωγή χρυσού ως παράλληλη δραστηριότητα. Θεωρούν όμως ότι μια καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο τα φωτόνια μπορούν να αλλάξουν τους πυρήνες θα τους βοηθήσει να βελτιώσουν την απόδοση του LHC. Η διερεύνηση αυτών των διεργασιών είναι ζωτικής σημασίας για τον έλεγχο της ποιότητας και της σταθερότητας της δέσμης.

ΠΗΓΗ

Η μοτοσυκλέτα του Luke Skywalker

Τα τελευταία χρόνια έχουν παρουσιαστεί διαφόρων ειδών ιπτάμενα οχήματα που επιχειρούν να λειτουργήσουν ως αερο-μοτοσικλέτες. Μια πολωνική νεοφυής εταιρεία δημιούργησε (;) μια ιπτάμενη μοτοσικλέτα που μοιάζει με αντίγραφο εκείνης στο κινηματογραφικό διαστημικό έπος Star Wars.

Ονομάζεται Volonaut Airbike και το βίντεο που δόθηκε στη δημοσιότητα δείχνει το μονοθέσιο όχημα να ταξιδεύει πάνω από μια έρημο και να αιωρείται στη θέση του πριν αρχίσει να κινείται ξανά. O σχεδιαστής του οχήματος Τομάστζ Πατάν έχει σχεδιάσει και ένα μονοθέσιο ηλεκτροκίνητο όχημα κάθετης απογείωσης/προσγείωσης eVTOL.

Η εταιρεία προς το παρόν δεν δίνει πολλά στοιχεία για τα τεχνικά χαρακτηριστικά του Airbike. Αναφέρει ότι δουλεύει με μηχανή τζετ αντί ελίκων για την ώθηση του αεροσκάφους και αναπτύσσει ταχύτητες που αγγίζουν τα 200 χλμ./ώρα. «Θέλω να διατηρήσω κάποια μυστικότητα και να το κάνω λίγο πιο μαγικό και συναρπαστικό για κάποιο χρονικό διάστημα» δήλωσε ο Πατάν λέγοντας ότι περισσότερες λεπτομέρειες θα ανακοινωθούν αργότερα.

«Το σύστημα σταθεροποίησης του Airbike ελέγχεται από έναν υπολογιστή πτήσης και παρέχει αυτόματη αιώρηση και ευκολία ελέγχου στον αναβάτη του. Η μοναδική θέση οδήγησης με μια ανεμπόδιστη θέα 360 μοιρών βοηθά τον αναβάτη να γίνει γρήγορα ένα με την ιπτάμενη μηχανή και παρέχει την αίσθηση της απόλυτης ελευθερίας» αναφέρεται σε ανακοίνωση της εταιρείας.  Αν και δεν δίνει το ακριβές βάρος, η εταιρεία λέει ότι το Airbike είναι επτά φορές ελαφρύτερο από μια τυπική μοτοσικλέτα, «χάρη στη χρήση προηγμένων υλικών από ανθρακονήματα, της τρισδιάστατης εκτύπωσης και της μινιμαλιστικής προσέγγισης».

ΠΗΓΗ

Ολόκληρο το σύμπαν φαίνεται να περιστρέφεται, σύμφωνα με τα νέα δεδομένα που παρουσιάζονται στην δημοσίευση με τίτλο «The distribution of galaxy rotation in JWST Advanced Deep Extragalactic Survey » .

Διερευνήθηκαν 263 αρχέγονοι γαλαξίες ως προς την κατεύθυνση περιστροφής τους. Και βρέθηκε κάτι εντυπωσιακό: περίπου τα 3/5 των γαλαξιών περιστρέφονται αντίθετα με την κατεύθυνση περιστροφής του Γαλαξία μας και τα 2/5 των γαλαξιών περιστρέφονται όπως ο Γαλαξίας μας. Αν η περιστροφή των γαλαξιών είναι εξ ολοκλήρου αποτέλεσμα της τυχαίας κίνησης της αρχικής ύλης, τότε το αποτέλεσμα θα ήταν γύρω στο 50-50.

Και παλαιότερες μελέτες αρχαίων γαλαξιών έδειχναν παρόμοια ασυμμετρία, αλλά ήταν πολύ μικρότερη και κανείς δεν την πήρε στα σοβαρά. Πλέον, αν κάποιος συγκεντρώσει όλα αυτά τα δεδομένα μαζί, φαίνεται ότι η εν λόγω ασυμμετρία ήταν σαφώς μεγαλύτερη στο πρώιμο σύμπαν.

Επομένως κάτι περίεργο συμβαίνει που δεν καταλαβαίνουμε. Πώς θα μπορούσε να ερμηνευθεί αυτό το φαινόμενο;

Η πιο απλή σκέψη μας οδηγεί στο παρελθόν, ότι η ύλη στο πρώιμο σύμπαν είχε από μόνη της μια περιστροφή σε πολύ μεγάλες κλίμακες. Δηλαδή, το αρχέγονο σύμπαν περιστρεφόταν. Κι αυτό έκανε τα μικρότερα συστήματα να περιστρέφονται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, παίρνοντας έτσι μέρος της συνολικής περιστροφής.

Κάποιοι για να εξηγήσουν την προέλευση αυτής της αρχέγονης συμπαντικής περιστροφής μάλλον το παρατραβάνε. Υποστηρίζουν την υπόθεση ότι το σύμπαν μας υπάρχει μέσα σε μια μαύρη τρύπα που υπάρχει μέσα σε ένα άλλο μητρικό σύμπαν. Έτσι, η παρατηρούμενη περιστροφή στο σύμπαν μας … κληρονομήθηκε από τον άξονα περιστροφής της μαύρης τρύπας από το οποίο προέκυψε.

Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι κάτι δεν κατανοούμε όσον αφορά το πλάσμα που σχηματίστηκε στο αρχέγονο σύμπαν. Μία θεωρία που θα οδηγούσε μεταξύ άλλων στην ασυμμετρία περιστροφής που παρατηρείται σήμερα, είναι η θεωρία του μορφοκλασματικού σύμπαντος. Η ιδέα ενός σύμπαντος-φράκταλ ξεκινά με την παραδοχή ότι οι κβαντικές διακυμάνσεις που προκάλεσαν τις κινήσεις του πλάσματος στο αρχέγονο σύμπαν είχαν μια αυτο-ομοιότητα, ένα μοτίβο που επαναλαμβάνεται από πολύ μεγάλες έως πολύ μικρές κλίμακες.

Και μια απλούστερη εξήγηση θεωρεί ως αίτιο την περιστροφή του Γαλαξία μας. Λόγω του φαινομένου Doppler (βλέπε: Physics of galaxy rotation), οι αστρονόμοι αναμένουν ότι οι γαλαξίες που περιστρέφονται αντίθετα με την κίνηση του Γαλαξία μας θα φαίνονται φωτεινότεροι, γεγονός που θα μπορούσε να εξηγήσει την παρατηρούμενη πλειοψηφία των 3/5. Αν πράγματι ισχύει κάτι τέτοιο, θα χρειαστεί να βαθμονομήσουμε εκ νέου τις μετρήσεις των μακρινών αποστάσεων στο σύμπαν. Και η εκ νέου βαθμονόμηση θα μπορούσε ίσως να εξηγήσει κι άλλα αναπάντητα (μέχρι σήμερα) κοσμολογικά προβλήματα.

Δείτε το σχετικό βίντεο της Sabine Hossenfelder «The Entire Universe Seems to Spin, New Data Reveal» :

Μια σιδερένια σφαίρα με ακτίνα 650 χιλιομέτρων, σύμφωνα με νέες επιστημονικές εκτιμήσεις

Η «καρδιά» του εσωτερικού πυρήνα της Γης, δηλαδή το κέντρο του πλανήτη, πιθανώς είναι μια μπάλα από σίδηρο, η οποία έχει ακτίνα περίπου 650 χιλιομέτρων, σύμφωνα με νέες επιστημονικές εκτιμήσεις.

Οι ερευνητές της Σχολής Γεωεπιστημών του Αυστραλιανού Εθνικού Πανεπιστημίου στην Καμπέρα, οι οποίοι έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό “Nature Communications“, βάσισαν τους υπολογισμούς τους στη μελέτη σεισμικών κυμάτων που ταξιδεύουν διαμέσου του υπεδάφους της Γης.

Η μελέτη βρήκε για πρώτη φορά ότι αυτά τα κύματα «αντηχούν» κατά μήκος όλης της διαμέτρου του πλανήτη μας έως πέντε φορές. Η ταχύτητα που ταξιδεύουν τα κύματα, σύμφωνα με τους επιστήμονες, μαρτυράει την παρουσία μιας διακριτής εσωτερικής σφαίρας, που είναι ξεχωριστή από το εξωτερικό στρώμα του εσωτερικού πυρήνα.

Η μελέτη του κέντρου της Γης θεωρείται ζωτική για την κατανόηση της δημιουργίας και εξέλιξης της Γης. Η παρουσία και το μέγεθος ενός ξεχωριστού εσώτατου πυρήνα μέσα στον εσωτερικό πυρήνα αποτελεί μια υπόθεση εδώ και καιρό, αλλά και αντικείμενο επιστημονικής διαμάχης.

ΠΗΓΗ

Η ηθική βρίσκεται στα γονίδιά μας και μπορεί να μετρηθεί ακόμη και στον εγκέφαλο, εκτιμούν ορισμένοι ερευνητές. Σε εγκληματίες ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου είναι λιγότερο ενεργές.

Ίσως να συμβαίνει σε πολλούς να έχουν επίγνωση εκ των προτέρων πότε μια πράξη τους είναι καλή και πότε όχι. Πότε συμπεριφέρονται καλά ή πότε είναι επιθετικοί. Ανεξάρτητα από ηλικία, καταγωγή, θρησκεία και μόρφωση, εμείς οι άνθρωποι γνωρίζουμε βασικά τι είναι καλό και τι κακό. Έχουμε ηθικούς ενδοιασμούς σχετικά με το να σκοτώνουμε, να κλέβουμε ή να λέμε ψέματα σε άλλους ανθρώπους. Υπάρχουν πολλά στοιχεία που δείχνουν ότι η διάκριση μεταξύ καλού και κακού δεν είναι μόνο θέμα εκπαίδευσης, μόρφωσης, αγωγής, αλλά και εγκεφάλου.

Επιστημονική κατηγοριοποίηση του εγκεφάλου

Είναι αλήθεια ότι οι ηθικοί κανόνες βασίζονται στην παράδοση, τον πολιτισμό και τη θρησκεία. Αλλά τα θεμέλια της ηθικής βρίσκονται ήδη στα γονίδιά μας, καθορίζουν τη διαίσθησή μας, τα πρωτόγονα και αρχαϊκά μας συναισθήματα. Προκειμένου οι άνθρωποι να συμβιώνουν ειρηνικά, οι κοινότητες θέτουν από μόνες τους κανόνες που πρέπει να τηρούν όλοι. Όποιος τους παραβιάζει αντιβαίνει τους ηθικούς κανόνες της κοινότητας. Η αντικοινωνική συμπεριφορά μπορεί να οδηγήσει στον αποκλεισμό από την κοινότητα. Παράλληλα βιολόγοι που ερευνούν την εξέλιξη του ανθρώπου πιστεύουν ότι η ηθική προέκυψε άμεσα από την εξέλιξη. Όταν οι άνθρωποι πριν από 400.000 χρόνια βγήκαν μαζί για να κυνηγήσουν και να μαζέψουν την τροφή τους, είναι πιθανόν να έθεσαν τις πρώτες ηθικές νόρμες. «Οι άνθρωποι πάντα ζούσαν κοινωνικά και κοινωνική ζωή σημαίνει κανόνες» λέει ο εξελικτικός βιολόγος Γιούργκεν Μπεράιτερ-Χαν από το Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης. Η έρευνα του εγκεφάλου λοιπόν ασχολείται επίσης και με το ζήτημα της προέλευσης της ηθικής.

Σε εθελοντές έγινε σάρωση του εγκεφάλου τους με μαγνητικό τομογράφο (MRI), αφού πρώτα έπρεπε να λύσουν διάφορα ηθικά προβλήματα, ενώ νευρολόγοι μέτρησαν ποιες περιοχές του εγκεφάλου ήταν ενεργείς. Ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Φρέντερι Χοπ από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στη Σάντα Μπάρμπαρα κατέγραψε τις εγκεφαλικές δραστηριότητες 64 ατόμων για μια νέα μελέτη. Κατά τη διάρκειά της έπρεπε να αντιμετωπίσουν 120 διαφορετικές καταστάσεις κακής συμπεριφοράς ηθικού ή κοινωνικού περιεχόμενου. Για παράδειγμα, αν είναι ηθικά καταδικαστέο να αντιγράφει κανείς σε ένα τεστ ή είναι μάλλον συνηθισμένο. Ή αν είναι κοινωνικά σωστό να πίνει κανείς καφέ με το κουτάλι.

Μειωμένο αίσθημα ενοχής λόγω εγκεφαλικής διαταραχής;

Αν λοιπόν οι ηθικές έννοιες βρίσκονται ήδη στα γονίδιά μας ή εξαρτώνται από τις δραστηριότητες του εγκεφάλου μας, τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Πώς κρίνουμε τότε τους ανθρώπους που παραβιάζουν τους ηθικούς κανόνες συνειδητά με πολύ εμφανή τρόπο; Τα ερωτήματα αυτά απασχολούν και την εγκληματολογία.  Άνθρωποι με έντονη παραβατική συμπεριφορά, επιθετικά άτομα και ψυχοπαθείς παρουσιάζουν συχνά εμφανείς αποκλίσεις και ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου τους είναι λιγότερο ενεργές. Οι ψυχοπαθείς είναι «συναισθηματικά ψυχροί», δεν αισθάνονται ούτε φόβο ούτε συμπόνια. Αλλά όταν μιλάμε για ενοχή, τι σημαίνουν οι αποκλίσεις στην εγκεφαλική δραστηριότητα για την ποινική αξιολόγηση της ενοχής; Δηλαδή, με άλλα λόγια, μπορεί ένας εγκληματίας να επικαλεστεί ελαφρυντικά ύστερα από μια αξιόποινη πράξη του με βάση κάποια συγκεκριμένη εγκεφαλική δραστηριότητά ή διαταραχή; Υπάρχει εν τέλει ο «ηθικός» ή ο «ανήθικος» εγκέφαλος;

Η εγκληματολογία προσεγγίζει την εγκληματική συμπεριφορά κάποιες φορές και μέσα από αυτή τη διάσταση. Στην Ιταλία το 2009 μειώθηκε η ποινή σε μια εγκληματία, αναγνωρίζοντας μια εγκεφαλική διαταραχή της ως ελαφρυντικό. Σε μαγνητική τομογραφία του εγκεφάλου της εντοπίστηκε ένας γονότυπος με δυσμενή επίδραση στη φυσιολογία του εγκεφάλου της που την έκανε πιο επιρρεπή σε επιθετική συμπεριφορά. Στις περισσότερες χώρες δεν υπάρχει ακόμη σαφής νομική βάση για αυτό το εξαιρετικά δύσκολο επιστημονικό πεδίο. 

ΠΗΓΗ

Μέχρι τώρα, οι ερευνητές υπέθεταν ότι η εκμάθηση περιοριζόταν σε βιολογικά πιο πολύπλοκους έμβιους οργανισμούς

Οι μέδουσες της Καραϊβικής μπορούν να μαθαίνουν εμπειρικά, παρόλο που δεν έχουν εγκέφαλο, μια ανακάλυψη που ρίχνει φως στην εξέλιξη και τους μηχανισμούς πίσω από τη μάθηση.

Μέχρι τώρα, οι ερευνητές υπέθεταν ότι η εκμάθηση και η προσαρμογή μιας συμπεριφοράς – όπως η αποφυγή ενός ζεστού τηγανιού έπειτα από έγκαυμα – περιοριζόταν σε βιολογικά πιο πολύπλοκους έμβιους οργανισμούς με σχετικά μεγάλο εγκέφαλο, συμπεριλαμβανομένων ποντικών, πτηνών και πρωτευόντων. Ωστόσο, ορισμένες μελέτες έχουν υποδείξει ότι και πιο απλά πλάσματα μπορεί να έχουν αυτή την ικανότητα.

Οι ερευνητές τοποθέτησαν τις μέδουσες μέσα σε κάδους με νερό, χρησιμοποιώντας ειδικό χρωματισμό και φωτισμό και προσπάθησαν να διαπιστώσουν αν προσκρούουν στα τοιχώματά τους. 

Υστερα από οκτώ λεπτά οι μέδουσες κολυμπούσαν 50% πιο μακριά από τα τοιχώματα και είχαν σχεδόν τετραπλασιάσει τον αριθμό των ελιγμών τους. 

Τα αποτελέσματα από τα πρόσφατα πειράματα υποδηλώνουν ότι οι μέδουσες αυτές διαθέτουν κάποιο επίπεδο βραχυπρόθεσμης μνήμης, επειδή μπορούν να αλλάξουν τη συμπεριφορά τους με βάση την εμπειρία του παρελθόντος, δήλωσε ο Μάικλ Εϊμπρας, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ.

Η εργασία καταδεικνύει ότι «τα νευρικά συστήματα σε αυτά τα πλάσματα μπορούν να επιτύχουν αρκετά εντυπωσιακές λειτουργίες», εκτίμησε ο Σάιμον Σπρέχερ από το Πανεπιστήμιο του Fribourg στην Ελβετία, ο οποίος δεν συμμετείχε στην εργασία.

ΠΗΓΗ

Το διαστημικό σκάφος Blue Ghost Mission 1 της Firefly Aerospace φωτογράφισε την ολική έκλειψης της Σελήνης στις 13–14 Μαρτίου, όπως φαινόταν από την επιφάνεια της Σελήνης:

Το Blue Ghost έκανε ένα διάλειμμα από τα επιστημονικά του καθήκοντα στη Σελήνη για να καταγράψει την παραπάνω εκπληκτική εικόνα της έκλειψης. Ενώ οι παρατηρητές στη Γη (από Αμερική, Δ. Ευρώπη, Δ. Αφρική) είδαν τη σκιά της Γης να πέφτει πάνω στη Σελήνη, το «Μπλέ Φάντασμα», βίωσε στην πραγματικότητα μια έκλειψη Ηλίου, όπου η Γη κρύβει το φως του Ήλιου.

Στο βίντεο που ακολουθεί βλέπουμε διαδοχικές εικόνες της έκλειψης από την κάμερα του Blue Ghost. Η κόκκινη απόχρωση οφείλεται στο φαινόμενο της σκέδασης του λευκού φωτός του Ήλιου από την ατμόσφαιρα της Γης, καθώς η Γη διέρχεται ανάμεσα στον Ήλιο και την Σελήνη ρίχνοντας την σκιά της στη σεληνιακή επιφάνεια. Το κόκκινο χρώμα «αποκλίνει» λιγότερο σε σχέση με τα άλλα μήκη κύματος του λευκού φωτός και καταφέρνει να φτάσει στον φακό του σεληνικού σκάφους. Πρόκειται για το ίδιο φυσικό φαινόμενο που προκαλεί τα χρώματα του ουρανού όταν στη Γη έχουμε δύση ή ανατολή του Ήλιου.

Το αμερικανικό διαστημικό σκάφος Blue Ghost (Mission 1) πρoσεδαφίστηκε στη Σελήνη, στις 2 Μαρτίου 2025. Το σκάφος μεταφέρει 10 επιστημονικά και τεχνολογικά όργανα της NASA, ως μέρος του προγράμματος Commercial Lunar Payload Services ή CLPS της διαστημικής υπηρεσίας. 

ΠΗΓΗ