Και κάτι άλλο... (361 άρθρα)

Μια σιδερένια σφαίρα με ακτίνα 650 χιλιομέτρων, σύμφωνα με νέες επιστημονικές εκτιμήσεις

Η «καρδιά» του εσωτερικού πυρήνα της Γης, δηλαδή το κέντρο του πλανήτη, πιθανώς είναι μια μπάλα από σίδηρο, η οποία έχει ακτίνα περίπου 650 χιλιομέτρων, σύμφωνα με νέες επιστημονικές εκτιμήσεις.

Οι ερευνητές της Σχολής Γεωεπιστημών του Αυστραλιανού Εθνικού Πανεπιστημίου στην Καμπέρα, οι οποίοι έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό “Nature Communications“, βάσισαν τους υπολογισμούς τους στη μελέτη σεισμικών κυμάτων που ταξιδεύουν διαμέσου του υπεδάφους της Γης.

Η μελέτη βρήκε για πρώτη φορά ότι αυτά τα κύματα «αντηχούν» κατά μήκος όλης της διαμέτρου του πλανήτη μας έως πέντε φορές. Η ταχύτητα που ταξιδεύουν τα κύματα, σύμφωνα με τους επιστήμονες, μαρτυράει την παρουσία μιας διακριτής εσωτερικής σφαίρας, που είναι ξεχωριστή από το εξωτερικό στρώμα του εσωτερικού πυρήνα.

Η μελέτη του κέντρου της Γης θεωρείται ζωτική για την κατανόηση της δημιουργίας και εξέλιξης της Γης. Η παρουσία και το μέγεθος ενός ξεχωριστού εσώτατου πυρήνα μέσα στον εσωτερικό πυρήνα αποτελεί μια υπόθεση εδώ και καιρό, αλλά και αντικείμενο επιστημονικής διαμάχης.

ΠΗΓΗ

Η ηθική βρίσκεται στα γονίδιά μας και μπορεί να μετρηθεί ακόμη και στον εγκέφαλο, εκτιμούν ορισμένοι ερευνητές. Σε εγκληματίες ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου είναι λιγότερο ενεργές.

Ίσως να συμβαίνει σε πολλούς να έχουν επίγνωση εκ των προτέρων πότε μια πράξη τους είναι καλή και πότε όχι. Πότε συμπεριφέρονται καλά ή πότε είναι επιθετικοί. Ανεξάρτητα από ηλικία, καταγωγή, θρησκεία και μόρφωση, εμείς οι άνθρωποι γνωρίζουμε βασικά τι είναι καλό και τι κακό. Έχουμε ηθικούς ενδοιασμούς σχετικά με το να σκοτώνουμε, να κλέβουμε ή να λέμε ψέματα σε άλλους ανθρώπους. Υπάρχουν πολλά στοιχεία που δείχνουν ότι η διάκριση μεταξύ καλού και κακού δεν είναι μόνο θέμα εκπαίδευσης, μόρφωσης, αγωγής, αλλά και εγκεφάλου.

Επιστημονική κατηγοριοποίηση του εγκεφάλου

Είναι αλήθεια ότι οι ηθικοί κανόνες βασίζονται στην παράδοση, τον πολιτισμό και τη θρησκεία. Αλλά τα θεμέλια της ηθικής βρίσκονται ήδη στα γονίδιά μας, καθορίζουν τη διαίσθησή μας, τα πρωτόγονα και αρχαϊκά μας συναισθήματα. Προκειμένου οι άνθρωποι να συμβιώνουν ειρηνικά, οι κοινότητες θέτουν από μόνες τους κανόνες που πρέπει να τηρούν όλοι. Όποιος τους παραβιάζει αντιβαίνει τους ηθικούς κανόνες της κοινότητας. Η αντικοινωνική συμπεριφορά μπορεί να οδηγήσει στον αποκλεισμό από την κοινότητα. Παράλληλα βιολόγοι που ερευνούν την εξέλιξη του ανθρώπου πιστεύουν ότι η ηθική προέκυψε άμεσα από την εξέλιξη. Όταν οι άνθρωποι πριν από 400.000 χρόνια βγήκαν μαζί για να κυνηγήσουν και να μαζέψουν την τροφή τους, είναι πιθανόν να έθεσαν τις πρώτες ηθικές νόρμες. «Οι άνθρωποι πάντα ζούσαν κοινωνικά και κοινωνική ζωή σημαίνει κανόνες» λέει ο εξελικτικός βιολόγος Γιούργκεν Μπεράιτερ-Χαν από το Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης. Η έρευνα του εγκεφάλου λοιπόν ασχολείται επίσης και με το ζήτημα της προέλευσης της ηθικής.

Σε εθελοντές έγινε σάρωση του εγκεφάλου τους με μαγνητικό τομογράφο (MRI), αφού πρώτα έπρεπε να λύσουν διάφορα ηθικά προβλήματα, ενώ νευρολόγοι μέτρησαν ποιες περιοχές του εγκεφάλου ήταν ενεργείς. Ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Φρέντερι Χοπ από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στη Σάντα Μπάρμπαρα κατέγραψε τις εγκεφαλικές δραστηριότητες 64 ατόμων για μια νέα μελέτη. Κατά τη διάρκειά της έπρεπε να αντιμετωπίσουν 120 διαφορετικές καταστάσεις κακής συμπεριφοράς ηθικού ή κοινωνικού περιεχόμενου. Για παράδειγμα, αν είναι ηθικά καταδικαστέο να αντιγράφει κανείς σε ένα τεστ ή είναι μάλλον συνηθισμένο. Ή αν είναι κοινωνικά σωστό να πίνει κανείς καφέ με το κουτάλι.

Μειωμένο αίσθημα ενοχής λόγω εγκεφαλικής διαταραχής;

Αν λοιπόν οι ηθικές έννοιες βρίσκονται ήδη στα γονίδιά μας ή εξαρτώνται από τις δραστηριότητες του εγκεφάλου μας, τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Πώς κρίνουμε τότε τους ανθρώπους που παραβιάζουν τους ηθικούς κανόνες συνειδητά με πολύ εμφανή τρόπο; Τα ερωτήματα αυτά απασχολούν και την εγκληματολογία.  Άνθρωποι με έντονη παραβατική συμπεριφορά, επιθετικά άτομα και ψυχοπαθείς παρουσιάζουν συχνά εμφανείς αποκλίσεις και ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου τους είναι λιγότερο ενεργές. Οι ψυχοπαθείς είναι «συναισθηματικά ψυχροί», δεν αισθάνονται ούτε φόβο ούτε συμπόνια. Αλλά όταν μιλάμε για ενοχή, τι σημαίνουν οι αποκλίσεις στην εγκεφαλική δραστηριότητα για την ποινική αξιολόγηση της ενοχής; Δηλαδή, με άλλα λόγια, μπορεί ένας εγκληματίας να επικαλεστεί ελαφρυντικά ύστερα από μια αξιόποινη πράξη του με βάση κάποια συγκεκριμένη εγκεφαλική δραστηριότητά ή διαταραχή; Υπάρχει εν τέλει ο «ηθικός» ή ο «ανήθικος» εγκέφαλος;

Η εγκληματολογία προσεγγίζει την εγκληματική συμπεριφορά κάποιες φορές και μέσα από αυτή τη διάσταση. Στην Ιταλία το 2009 μειώθηκε η ποινή σε μια εγκληματία, αναγνωρίζοντας μια εγκεφαλική διαταραχή της ως ελαφρυντικό. Σε μαγνητική τομογραφία του εγκεφάλου της εντοπίστηκε ένας γονότυπος με δυσμενή επίδραση στη φυσιολογία του εγκεφάλου της που την έκανε πιο επιρρεπή σε επιθετική συμπεριφορά. Στις περισσότερες χώρες δεν υπάρχει ακόμη σαφής νομική βάση για αυτό το εξαιρετικά δύσκολο επιστημονικό πεδίο. 

ΠΗΓΗ

Μέχρι τώρα, οι ερευνητές υπέθεταν ότι η εκμάθηση περιοριζόταν σε βιολογικά πιο πολύπλοκους έμβιους οργανισμούς

Οι μέδουσες της Καραϊβικής μπορούν να μαθαίνουν εμπειρικά, παρόλο που δεν έχουν εγκέφαλο, μια ανακάλυψη που ρίχνει φως στην εξέλιξη και τους μηχανισμούς πίσω από τη μάθηση.

Μέχρι τώρα, οι ερευνητές υπέθεταν ότι η εκμάθηση και η προσαρμογή μιας συμπεριφοράς – όπως η αποφυγή ενός ζεστού τηγανιού έπειτα από έγκαυμα – περιοριζόταν σε βιολογικά πιο πολύπλοκους έμβιους οργανισμούς με σχετικά μεγάλο εγκέφαλο, συμπεριλαμβανομένων ποντικών, πτηνών και πρωτευόντων. Ωστόσο, ορισμένες μελέτες έχουν υποδείξει ότι και πιο απλά πλάσματα μπορεί να έχουν αυτή την ικανότητα.

Οι ερευνητές τοποθέτησαν τις μέδουσες μέσα σε κάδους με νερό, χρησιμοποιώντας ειδικό χρωματισμό και φωτισμό και προσπάθησαν να διαπιστώσουν αν προσκρούουν στα τοιχώματά τους. 

Υστερα από οκτώ λεπτά οι μέδουσες κολυμπούσαν 50% πιο μακριά από τα τοιχώματα και είχαν σχεδόν τετραπλασιάσει τον αριθμό των ελιγμών τους. 

Τα αποτελέσματα από τα πρόσφατα πειράματα υποδηλώνουν ότι οι μέδουσες αυτές διαθέτουν κάποιο επίπεδο βραχυπρόθεσμης μνήμης, επειδή μπορούν να αλλάξουν τη συμπεριφορά τους με βάση την εμπειρία του παρελθόντος, δήλωσε ο Μάικλ Εϊμπρας, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ.

Η εργασία καταδεικνύει ότι «τα νευρικά συστήματα σε αυτά τα πλάσματα μπορούν να επιτύχουν αρκετά εντυπωσιακές λειτουργίες», εκτίμησε ο Σάιμον Σπρέχερ από το Πανεπιστήμιο του Fribourg στην Ελβετία, ο οποίος δεν συμμετείχε στην εργασία.

ΠΗΓΗ

Το διαστημικό σκάφος Blue Ghost Mission 1 της Firefly Aerospace φωτογράφισε την ολική έκλειψης της Σελήνης στις 13–14 Μαρτίου, όπως φαινόταν από την επιφάνεια της Σελήνης:

Το Blue Ghost έκανε ένα διάλειμμα από τα επιστημονικά του καθήκοντα στη Σελήνη για να καταγράψει την παραπάνω εκπληκτική εικόνα της έκλειψης. Ενώ οι παρατηρητές στη Γη (από Αμερική, Δ. Ευρώπη, Δ. Αφρική) είδαν τη σκιά της Γης να πέφτει πάνω στη Σελήνη, το «Μπλέ Φάντασμα», βίωσε στην πραγματικότητα μια έκλειψη Ηλίου, όπου η Γη κρύβει το φως του Ήλιου.

Στο βίντεο που ακολουθεί βλέπουμε διαδοχικές εικόνες της έκλειψης από την κάμερα του Blue Ghost. Η κόκκινη απόχρωση οφείλεται στο φαινόμενο της σκέδασης του λευκού φωτός του Ήλιου από την ατμόσφαιρα της Γης, καθώς η Γη διέρχεται ανάμεσα στον Ήλιο και την Σελήνη ρίχνοντας την σκιά της στη σεληνιακή επιφάνεια. Το κόκκινο χρώμα «αποκλίνει» λιγότερο σε σχέση με τα άλλα μήκη κύματος του λευκού φωτός και καταφέρνει να φτάσει στον φακό του σεληνικού σκάφους. Πρόκειται για το ίδιο φυσικό φαινόμενο που προκαλεί τα χρώματα του ουρανού όταν στη Γη έχουμε δύση ή ανατολή του Ήλιου.

Το αμερικανικό διαστημικό σκάφος Blue Ghost (Mission 1) πρoσεδαφίστηκε στη Σελήνη, στις 2 Μαρτίου 2025. Το σκάφος μεταφέρει 10 επιστημονικά και τεχνολογικά όργανα της NASA, ως μέρος του προγράμματος Commercial Lunar Payload Services ή CLPS της διαστημικής υπηρεσίας. 

ΠΗΓΗ

2

Πόσες φορές δεν έχουμε ακούσει στα μέσα μαζικής επικοινωνίας την έκφραση ‘ματωμένο φεγγάρι’ ή ‘ματωμένη Σελήνη’; Συνήθως η έκφραση αυτή συνοδεύεται από την ανακοίνωση μιας έκλειψης Σελήνης. Τι συμβαίνει όμως στην πραγματικότητα; Είναι όντως ματωμένη η Σελήνη; Όχι, η σελήνη δεν αλλάζει χρώμα. Είναι ένα οπτικό φαινόμενο που συνδέεται με την έκλειψη Σελήνης. 

Η Σελήνη, ο φυσικός δορυφόρος της Γης, περιφέρεται γύρω από τη Γη, περίπου μια φορά τον μήνα. Και η Γη μαζί με τη Σελήνη περιφέρονται γύρω από τον Ήλιο, σε ένα μέσο επίπεδο περιφοράς που ονομάζεται εκλειπτική. Όταν η Σελήνη διέρχεται ανάμεσα στη Γη και τον Ήλιο, έχουμε έκλειψη Ηλίου και όταν διασχίζει την σκιά της Γης έχουμε έκλειψη Σελήνης. 

Και εδώ γεννάται το ερώτημα: αφού η Σελήνη κάνει μια περιφορά γύρω από τη Γη μια φορά το μήνα και επομένως περνά ανάμεσα στον Ήλιο και τη Γη, γιατί δεν έχουμε έκλειψη Ηλίου κάθε μήνα; Η απάντηση έχει να κάνει με την κίνηση της Σελήνης. Το επίπεδο περιφοράς της Σελήνης ως προς την εκλειπτική έχει κλίση 5,1 μοιρών. Ως αποτέλεσμα, όταν η Σελήνη βρίσκεται στο ενδιάμεσο των δύο σωμάτων, πότε ρίχνει τη σκιά της πάνω από τη Γη και πότε από κάτω, με τη σκιά να μην πέφτει στην επιφάνεια της Γης. Όταν βρίσκεται ‘πίσω’ από τη Γη, άλλοτε είναι  πάνω από τη σκιά της Γης και άλλοτε από κάτω (Εικόνα 1). Μόνο όταν βρίσκεται στη σωστή σχετική θέση έχουμε εκλείψεις. 

Έτσι, για να έχουμε ολική έκλειψη Ηλίου ή Σελήνης πρέπει τα τρία αντικείμενα να είναι στην ίδια νοητή ευθεία (Εικόνα 1, μεσαία διαγράμματα). Αν η Σελήνη βρίσκεται λίγο πιο πάνω ή λίγο κάτω από το επίπεδο περιφοράς της Γης, τότε έχουμε μερική έκλειψη ή καθόλου έκλειψη.

Να δούμε τώρα πως εξηγείται επιστημονικά ο όρος ‘ματωμένο φεγγάρι’, ο οποίος είναι μια λαϊκή έκφραση που σηματοδοτεί το φαινόμενο της έκλειψης Σελήνης, όπου η Σελήνη διασχίζει τη σκιά της Γης. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι ο Ήλιος ρίχνει το φως του πάνω στη Γη και η Γη ρίχνει τη σκιά της στο διάστημα. Όταν η φάση της Σελήνης είναι Πανσέληνος και τα τρία σώματα, Ήλιος, Γη, Σελήνη βρίσκονται στην ίδια νοητή γραμμή, η Σελήνη βρίσκεται μέσα στη σκιά της Γης, καλύπτεται και σκοτεινιάζει για μερικά δευτερόλεπτα μέχρι μερικά λεπτά, αναλόγως την απόστασή της και τη θέση της από τη Γη. Αλλά συμβαίνει και κάτι άλλο, στο οποίο αποδίδεται η έκφραση  ‘ματωμένο φεγγάρι’. Κατά την ολική έκλειψη Σελήνης, το μόνο φως που φτάνει στην επιφάνεια της Σελήνης προέρχεται από τις άκρες της γήινης ατμόσφαιρας. Να θυμίσουμε ότι η Γη έχει σφαιροειδές σχήμα, οπότε φανταστείτε μια σφαίρα με ατμόσφαιρα, το φως του Ήλιου τη φωτίζει από μπροστά και τα μόρια του αέρα της γήινης ατμόσφαιρας διασκορπίζουν παντού το μεγαλύτερο μέρος του μπλε φωτός. Το υπόλοιπο, το κόκκινο μέρος του ορατού φωτός συνεχίζει το ταξίδι του και ταξιδεύει από τα πλαϊνά της σφαίρας αυτής, μέσα στην ατμόσφαιρα, φτάνει στην πίσω μεριά και ανακλάται στην επιφάνεια της Σελήνης, που βρίσκεται από την άλλη μερία, μέσα στη σκιά της Γης. Το αποτέλεσμα είναι να φαίνεται η Σελήνη κόκκινη στον νυχτερινό ουρανό. Παρόμοιο φαινόμενο παρατηρούμε όταν έχουμε ανατολή ή δύση Σελήνης ή Ηλίου και ταυτόχρονα έχουμε μεγάλη ποσότητα σκόνης ή και ρύπανση στην ατμόσφαιρα. 

=

Συνεπώς, το κόκκινο φως που βλέπουμε στη Σελήνη κατά τη διάρκεια της ολικής έκλειψης Σελήνης, είναι οπτικό φαινόμενο με πρωταγωνιστές τη Γη, τον Ήλιο και τη Σελήνη. 

ΠΗΓΗ

1. Η γλώσσα σας επηρεάζει την αντίληψή σας για τον χρόνο

Σκεφτείτε τον χρόνο ως μια γραμμή. Προς ποια κατεύθυνση ρέει; Είναι οριζόντια ή κάθετη; Ή μήπως δεν είναι καθόλου γραμμή για εσάς. Οι απαντήσεις σε αυτές τις ερωτήσεις μπορεί κάλλιστα να εξαρτώνται από τη γλώσσα που μιλάτε.

Για παράδειγμα, οι αγγλόφωνοι περιγράφουν τον χρόνο ως μπροστά ή πίσω τους ή ως οριζόντια γραμμή που κινείται από αριστερά προς τα δεξιά. Οι ομιλητές της Μανδαρινικής γλώσσας οραματίζονται τον χρόνο ως μια κάθετη γραμμή, όπου το κάτω αντιπροσωπεύει το μέλλον, ενώ οι Έλληνες τείνουν να βλέπουν τον χρόνο ως μια τρισδιάστατη οντότητα που είναι «μεγάλη» και όχι «μακρά». Στο Pormpuraww, μια απομακρυσμένη κοινότητα ιθαγενών της Αυστραλίας, ο χρόνος είναι τοποθετημένος σύμφωνα με την ανατολή και τη δύση.

2. Όταν το σύμπαν τελικά πεθάνει, δεν θα υπάρχει ούτε μέλλον ούτε παρόν

Όπως κι εμείς, έτσι και ο τρόπος που περνάει ο χρόνος θα αλλάξει καθώς το Σύμπαν θα γερνάει. Το «βέλος του χρόνου», το οποίο δείχνει από το παρελθόν προς το μέλλον, πιστεύεται ότι έχει τις ρίζες του στη Μεγάλη Έκρηξη. Το βρεφικό Σύμπαν πιστεύεται ότι είχε πολύ χαμηλή εντροπία – ένα μέτρο αταξίας ή τυχαιότητας. Από τότε, η εντροπία αυξάνεται – αυτή η αλλαγή είναι που δίνει στο βέλος του χρόνου την πορεία του. Είναι ο ίδιος λόγος για τον οποίο είναι εύκολο να σπάσεις ένα φρέσκο αυγό, αλλά εξαιρετικά δύσκολο να πάρεις ένα χάος από θραύσματα και κρόκο και να δημιουργήσεις ένα ολόκληρο φρέσκο αυγό.

Κανείς δεν ξέρει τι θα συμβεί στο τέλος του Σύμπαντος, αλλά ένας ισχυρός υποψήφιος είναι ο «θερμικός θάνατος», όπου η εντροπία θα έχει φτάσει στο μέγιστο και το βέλος του χρόνου θα χάσει την κατεύθυνσή του. Σκεφτείτε το σαν όλα τα αυγά του Σύμπαντος να έχουν ήδη συντριβεί, και μετά από αυτό τίποτα ενδιαφέρον δεν θα ξανασυμβεί.

3. Μπορεί να μην είναι δυνατή η συνειδητή εμπειρία χωρίς χρόνο

Μετράμε, άρα είμαστε. Ο χτύπος του χρόνου είναι ο αόρατος, καρδιακός παλμός της ζωής μας και επηρεάζει κάθε στιγμή της συνείδησής μας. Ο χρόνος και ο εαυτός μας βρίσκονται σε διαρκή χειραψία – ακόμη και ένας άνθρωπος παγιδευμένος σε μια εντελώς σκοτεινή σπηλιά θα εξακολουθούσε να διέπεται από τους κιρκάδιους ρυθμούς των εσωτερικών μας ρολογιών.

Η Holly Andersen, η οποία σπουδάζει φιλοσοφία της επιστήμης και μεταφυσική στο Πανεπιστήμιο Simon Fraser στο Burnaby της Βρετανικής Κολομβίας, προειδοποιεί για το τι θα μπορούσε να κάνει η απώλεια της αίσθησης του χρόνου στην αίσθηση του εαυτού μας. Πιστεύει ότι δεν είναι δυνατόν να έχουμε συνειδητή εμπειρία χωρίς το χρόνο και το πέρασμα του χρόνου. Σκεφτείτε πώς η προσωπική σας ταυτότητα χτίζεται με την πάροδο του χρόνου, αρχειοθετημένη ως αναμνήσεις.

«Αυτές οι αναμνήσεις σας συγκροτούν με την πάροδο του χρόνου» λέει η Andersen. «Αν χάσετε ένα μέρος του χρόνου θα είστε πλέον ένα διαφορετικό άτομο».

4. Δεν υπάρχουν ρολόγια με 100% ακρίβεια

Οι μετρολόγοι εργάζονται πολύ σκληρά για να κρατήσουν τον χρόνο, χρησιμοποιώντας ολοένα και καλύτερη τεχνολογία για να μετρήσουν το πέρασμα των λεπτών, των δευτερολέπτων και των ωρών. Ωστόσο, ενώ τα ατομικά τους ρολόγια είναι απίστευτα ακριβή, δεν είναι τέλεια. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει κανένα ρολόι στη Γη που να είναι απολύτως «σωστό».

Η πραγματική διαδικασία καθορισμού της ώρας που είναι – αυτή τη στιγμή – βασίζεται σε πολλά ρολόγια, που όλα διατηρούν την ώρα σε όλο τον κόσμο. Όλα τα εθνικά εργαστήρια στέλνουν τις μετρήσεις τους στο Διεθνές Γραφείο Μέτρων και Σταθμών στο Παρίσι, το οποίο στη συνέχεια δημιουργεί έναν σταθμισμένο μέσο όρο. Η ώρα, επομένως, είναι ένα ανθρώπινο κατασκεύασμα.

5. Η εμπειρία του χρόνου δημιουργείται ενεργά, από το μυαλό μας

Διάφοροι παράγοντες έχουν καθοριστική σημασία για την κατασκευή της αντίληψης του χρόνου – η μνήμη, η συγκέντρωση, το συναίσθημα και η αίσθηση που έχουμε ότι ο χρόνος βρίσκεται κατά κάποιον τρόπο στο χώρο. Η αντίληψη του χρόνου μας ριζώνει στη νοητική μας πραγματικότητα. Ο χρόνος δεν βρίσκεται μόνο στο επίκεντρο του τρόπου με τον οποίο οργανώνουμε τη ζωή μας, αλλά και του τρόπου με τον οποίο τον βιώνουμε.

Το θετικό είναι ότι αυτό μας δίνει κάποιο μέτρο ελέγχου του τρόπου με τον οποίο τον βιώνουμε. Για παράδειγμα, αν θέλετε να νιώσετε ότι η ζωή σας δεν περνάει γρήγορα από μπροστά σας, το κλειδί είναι η καινοτομία: Η έρευνα δείχνει ότι μια ζωή με επαναλαμβανόμενες και ρουτινιάρικες δραστηριότητες θα νιώσετε, καθώς θα την αναλογίζεστε, ότι ο χρόνος περνάει πιο γρήγορα.

6. Υπάρχουν ήδη πολίτες του 22ου αιώνα ανάμεσά μας αλλά δεν είναι χρονοταξιδιώτες

Ο επόμενος αιώνας μπορεί συχνά να μοιάζει πολύ μακρινός: Μια μακρινή χώρα, όπου ζουν υποθετικά αγέννητες γενιές. Ωστόσο, υπάρχουν εκατομμύρια άνθρωποι στη Γη αυτή τη στιγμή που θα είναι εκεί όταν τα πυροτεχνήματα θα εκραγούν την παραμονή της Πρωτοχρονιάς του 2099. Ένα παιδί που γεννήθηκε το 2023 θα είναι στη δεκαετία των 70 του, τότε. Είμαστε πολύ περισσότερο συνδεδεμένοι σε μεγάλα χρονικά διαστήματα απ’ ό,τι ίσως συνειδητοποιούμε. Μέσω των οικογενειακών μας δεσμών, είμαστε όλοι ένα βήμα πριν από τους προηγούμενους και τους μελλοντικούς αιώνες.

7. Μπορούμε όλοι να βιώσουμε μια χρονική μεταβολή

Ο χρόνος δεν κυλάει πάντα με τον ίδιο ρυθμό για όλους. Μήπως ο χρόνος βρίσκεται μόνο στο μυαλό; Ένα αυτοκίνητο γλιστράει για κάτι που μοιάζει με αιωνιότητα, εκτοξεύοντας χαλίκια στον αέρα όπου αιωρούνται ακίνητα. Ο χρόνος επιβραδύνεται σχεδόν μέχρι να σταματήσει και, εκείνη τη στιγμή, αντιδράτε για να προστατευθείτε. Σε τέτοιες καταστάσεις, το άγχος μπορεί να ωθήσει τον εγκέφαλο να επιταχύνει την εσωτερική του επεξεργασία – για να σας βοηθήσει να χειριστείτε μια κατάσταση ζωής ή θανάτου.

Διαταραχές του εγκεφάλου, όπως η επιληψία ή το εγκεφαλικό επεισόδιο, μπορούν επίσης να προκαλέσουν χρονικά τεχνάσματα του μυαλού – επιταχύνοντας τον χρόνο ή σταματώντας τον. Ορισμένοι άνθρωποι, όπως οι αθλητές, μπορούν ακόμη και να εκπαιδεύσουν τον εγκέφαλό τους να δημιουργεί μια χρονική στρέβλωση κατά παραγγελία- ένας σέρφερ που πιάνει ένα κύμα την τέλεια στιγμή, ένας ασταμάτητος ποδοσφαιριστής.

Ο χρόνος, όπως φαίνεται, είναι μια εύθραυστη ψευδαίσθηση. Σε μια στιγμή μπορεί να βρεθούμε σε μια αλλοιωμένη πραγματικότητα.

8. Όταν αλλάζουν τα ρολόγια για τη θερινή ώρα, πρέπει να ευχαριστήσουμε (ή να κατηγορήσουμε) έναν κατασκευαστή

Η αλλαγή των ρολογιών για το καλοκαίρι -για να εκμεταλλευτούμε στο έπακρο τις μεγάλες ώρες της ημέρας στα υψηλότερα γεωγραφικά πλάτη- δεν αγκαλιάζεται καθολικά από όλους. Αλλά είτε το αγαπάτε είτε το μισείτε, υπάρχει ένας πεισματάρης Βρετανός αγωνιστής που μπορείτε να ευχαριστήσετε. Χωρίς έναν οικοδόμο που ονομάζεται William Willett, το ένα τέταρτο του κόσμου – συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ – ίσως να μην είχε υιοθετήσει ποτέ τη θερινή ώρα.

Αφού ο Willett κατάφερε να πείσει τους πολιτικούς ηγέτες, η Βρετανία έκανε την αλλαγή κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Η κίνηση αυτή έγινε λόγω της έλλειψης άνθρακα – και οι μεγαλύτερες ώρες της ημέρας σήμαιναν λιγότερη ανάγκη για ηλεκτρική ενέργεια από άνθρακα για να διατηρούνται τα φώτα αναμμένα. Η ιδέα ήταν τόσο αποτελεσματική που στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η Βρετανία την προχώρησε ένα βήμα παραπέρα και έτρεξε προσωρινά σε διπλή θερινή ώρα, δύο ολόκληρες ώρες μπροστά από την ώρα GMT, για να εξοικονομήσει βιομηχανικό κόστος.

9. Δεν ζεις πραγματικά στο παρόν

Καθώς διαβάζετε αυτές τις λέξεις, είναι εύκολο να υποθέσετε ότι πρόκειται για το «τώρα». Ωστόσο, δεν είναι.

Πάρτε την απλή πράξη να κοιτάξετε ένα άτομο που σας μιλάει απέναντι από ένα τραπέζι. Η επιβεβαίωση της κίνησης των χειλιών του φτάνει στα μάτια μας πριν από τον ήχο της φωνής του (επειδή το φως ταξιδεύει ταχύτερα από τον ήχο), αλλά ο εγκέφαλός μας τα συγχρονίζει για να τα κάνει να ταιριάζουν.

Και αυτό δεν είναι καν το πιο περίεργο πράγμα σχετικά με τον χρόνο. Οι νόμοι της φυσικής υποδηλώνουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να ρέει και προς τα πίσω.

10. Οι μέρες μας γίνονται μεγαλύτερες λόγω της βαρύτητας του φεγγαριού

Μπορεί να σας εκπλήσσει το γεγονός ότι η Σελήνη – ο σταθερός τροχιακός σύντροφος του πλανήτη μας στο αστρομπαλέτο που εκτελούμε γύρω από τον Ήλιο – απομακρύνεται όλο και περισσότερο από εμάς. Κάθε χρόνο η απόσταση μεταξύ της Γης και της Σελήνης αυξάνεται κατά 3,8 εκατοστά. Και καθώς το κάνει αυτό, κάνει τις μέρες μας λίγο μεγαλύτερες.

Αυτό οφείλεται στην έλξη της βαρύτητας της Σελήνης στον πλανήτη μας. Η βαρυτική έλξη της Σελήνης δημιουργεί παλίρροιες, οι οποίες είναι ένα «εξόγκωμα» νερού που εκτείνεται σε ελλειπτικό σχήμα τόσο προς όσο και μακριά από τη βαρύτητα της Σελήνης. Όμως η Γη περιστρέφεται στον άξονά της πολύ πιο γρήγορα από ό,τι η Σελήνη περιστρέφεται γύρω της, πράγμα που σημαίνει ότι η τριβή από τις ωκεάνιες λεκάνες παρασύρει το νερό μαζί της. Αυτό προκαλεί το εξόγκωμα να κινείται ελαφρώς μπροστά από τη Σελήνη στην τροχιά της, η οποία με τη σειρά της προσπαθεί να την τραβήξει προς τα πίσω. Αυτό σταδιακά απορροφά την περιστροφική ενέργεια του πλανήτη μας, επιβραδύνοντας την περιστροφή του, ενώ η Σελήνη κερδίζει ενέργεια, με αποτέλεσμα να κινείται σε υψηλότερη τροχιά και να απομακρύνεται από τη Γη.

Η σταδιακή επιβράδυνση της περιστροφής του πλανήτη μας έχει προκαλέσει την αύξηση της διάρκειας μιας μέσης γήινης ημέρας κατά περίπου 1,09 χιλιοστά του δευτερολέπτου ανά αιώνα από τα τέλη της δεκαετίας του 1600. Άλλες εκτιμήσεις ανεβάζουν τον αριθμό λίγο ψηλότερα, στα 1,78 χιλιοστά του δευτερολέπτου ανά αιώνα, βασιζόμενες σε πιο αρχαίες παρατηρήσεις εκλείψεων. Αν και τίποτα από αυτά δεν ακούγεται πολύ, κατά τη διάρκεια της ιστορίας της Γης των 4,5 δισεκατομμυρίων ετών, αθροίζονται.

11. Πολλοί άνθρωποι ζουν εκτός συμβατικού χρόνου –Για αυτούς δεν είναι 2023

Για πολλούς Νεπαλέζους, αυτό το άρθρο δεν δημοσιεύτηκε το 2023. Στο ημερολόγιο Bikram Sambat του Νεπάλ, είναι στην πραγματικότητα το έτος 2080. Τουλάχιστον τέσσερα ημερολόγια χρησιμοποιούνται μεταξύ διαφορετικών εθνοτικών ομάδων εκεί, en;v το Νεπάλ είναι ακόμη και 15 λεπτά εκτός συγχρονισμού με τις συνήθεις ζώνες ώρας.

Αποδεικνύεται ότι πολλοί πολιτισμοί είναι εντάξει με το να βιώνουν πολλά έτη ταυτόχρονα. Στη Μιανμάρ είναι επίσης το 1384, στην Ταϊλάνδη το 2566 και στην Αιθιοπία το 2016, όπου το έτος διαρκεί 13 μήνες. Το ισλαμικό ημερολόγιο, εν τω μεταξύ, σηματοδότησε την άφιξη του έτους 1445 τον Ιούλιο.

ΠΗΓΗ

H γραμμή μεταξύ ζωής και θανάτου μπορεί να είναι λιγότερο διακριτή

«Όταν πεθαίνουμε, ο εγκέφαλός μας είναι υπερ–ενεργοποιημένος».
Ερευνα του πανεπιστημίου του Μίσιγκαν σε ασθενείς που αφαιρέθηκε η μηχανική υποστήριξη, έδειξε πως η εγκεφαλική δραστηριότητα συνεχίζεται ακόμη και αφότου σταματήσουν οι χτύποι της καρδιάς

Το 2014 η καρδιά μιας 24χρονης γυναίκας που έπασχε από σπάνια καρδιακή ασθένεια σταμάτησε. Οι γιατροί δεν μπορούσαν να βρουν θεραπεία και η γυναίκα οδηγήθηκε στο τμήμα επειγόντων περιστατικών του πανεπιστημιακού νοσοκομείου του Μίσιγκαν. Ηταν σε βαθύ κώμα για τρεις ημέρες και οι γιατροί ήλεγχαν την εγκεφαλική της δραστηριότητα, προκειμένου να της χορηγούν φάρμακα που ανακούφιζαν τα συμπτώματά της. Τρεις ημέρες μετά, η οικογένειά της αποφάσισε να αφαιρέσει τη μηχανική υποστήριξη.

Μερικά χρόνια αργότερα, η 24χρονη γυναίκα θα γινόταν γνωστή ως η «ασθενής 1» στη μελέτη που διεξήγαγε και δημοσίευσε πριν από μερικούς μήνες η Τζίμο Μπόρζιτζιν, καθηγήτρια Νευρολογίας στο πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν. Μια μελέτη η οποία ανέδειξε κάτι που δεν είχε ποτέ έως τότε αποδειχθεί: ο εγκέφαλος κατά τη διαδικασία του θανάτου, ακόμη και αφότου η καρδιά σταματάει, είναι ενεργός. Μάλιστα, φαίνεται πως τα τμήματα του εγκεφάλου της «ασθενούς 1» που ήταν ενεργά σε αυτές τις στιγμές, συνδέονται μεταξύ άλλων με τη συνείδηση και τη μνήμη. Στις τελευταίες της στιγμές, η «ασθενής 1» βίωσε κάτι που έμοιαζε με ζωή.

«Γιατί εκκρίνεται σεροτονίνη σε ζώα που πεθαίνουν;»

Η αρχική έρευνα της κ. Μπόρζιτζιν αφορούσε διαφορετικούς τομείς της νευροεπιστήμης. Οπως αφηγήθηκε στην «Κ», μία από τις πρώτες υποθέσεις που κλήθηκε να εξετάσει, όταν προσλήφθηκε στο πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν το 2003, ήταν αν διαταράσσεται ο κιρκάδιος ρυθμός των αρουραίων που παθαίνουν ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο. Μεταξύ άλλων είχε παρακολουθήσει και καταγράψει την έκκριση νευροχημικών ουσιών από τον εγκέφαλο των αρουραίων πριν και μετά το εγκεφαλικό επεισόδιο. Μια από αυτές τις νευροχημικές ουσίες ήταν και η σεροτονίνη, η οποία ηρεμεί το σώμα. 

Κατά τη διάρκεια του πειράματος δύο αρουραίοι πέθαναν. Τότε, η κ. Μπόρζιτζιν μαζί με τον γιατρό με τον οποίο συνεργαζόταν, ανακάλυψαν ότι «και στους δύο αρουραίους υπήρχε ένα πολύ υψηλό επίπεδο σεροτονίνης που εκκρίθηκε κατά τη διάρκεια του θανάτου, αφότου η καρδιά τους είχε σταματήσει να χτυπάει και ο εγκέφαλός τους έχανε οξυγόνο. Σκεφτόμουν, γιατί εκκρίνεται σεροτονίνη σε ζώα που πεθαίνουν;» Οπως άλλωστε επισήμανε, έως τότε «παραδοσιακά συνδέαμε τη διαδικασία του θανάτου με έναν πολύ ανενεργό εγκέφαλο, που δεν λειτουργεί πλέον».

Τα απροσδόκητα ευρήματά της την οδήγησαν στην αναζήτηση σχετικής επιστημονικής βιβλιογραφίας επί του θέματος. Επειτα από ενδελεχή έρευνα «δεν βρήκα τίποτα, κάτι που ήταν πολύ σοκαριστικό. Ο θάνατος συμβαίνει σε όλους μας, ωστόσο ανακάλυψα ότι δεν υπάρχει καμία έρευνα σχετικά με την αύξηση της σεροτονίνης. Τότε συνειδητοποίησα ότι κανείς δεν γνωρίζει τίποτα για τη διαδικασία του θανάτου».

Βρίσκοντας τους ασθενείς

Αμεσα, αφοσιώθηκε στην εξερεύνηση αυτού του αχαρτογράφητου επιστημονικού πεδίου, τη μελέτη του εγκεφάλου που πεθαίνει. Η έρευνά της στους αρουραίους έδειξε ότι «στο 100% των περιπτώσεων ο εγκέφαλός τους ενεργοποιήθηκε κατά τη διαδικασία του θανάτου». Αναρωτήθηκε αν το ίδιο ισχύει και για τους ανθρώπους, αλλά για χρόνια αυτό παρέμενε ένα αναπάντητο ερώτημα. Κι αυτό επειδή όπως εξήγησε, «οι άνθρωποι τείνουν να βιώνουν την αρχική φάση της καρδιακής ανακοπής στο σπίτι, μακριά από το νοσοκομείο, οπότε δεν μπορείς να ξέρεις πότε θα συμβεί. Αναρωτιόμασταν για χρόνια πότε θα αποκτήσουμε πρόσβαση σε έναν τέτοιο ασθενή». Αλλωστε, «αν μπορείς να προβλέψεις ότι κάποιος θα πάθει αύριο καρδιακή ανακοπή, το πρώτο πράγμα που σκέφτεσαι δεν είναι να του βάλεις ηλεκτροεγκεφαλογράφημα στο κεφάλι, αλλά να τον σώσεις».

Επειτα, η ίδια μαζί με τους συνεργάτες της, συνειδητοποίησαν ότι υπάρχουν ασθενείς στη ΜΕΘ, όπου «οι γιατροί δεν μπορούν να κάνουν τίποτα για να τους βοηθήσουν. Οταν αφαιρεθεί από αυτούς τους ασθενείς ο αναπνευστικός σωλήνας, παθαίνουν ασφυξία. Εξαιτίας της ασφυξίας, ο εγκέφαλος θα υποστεί υποξία και τελικά θα προκληθεί καρδιακή ανακοπή». Και οι τέσσερις ασθενείς που εξέτασε η κ. Μπόρζιτζιν πέθαναν από καρδιακή ανακοπή η οποία προκλήθηκε από υποξία εντός 30 λεπτών.

Στην περίπτωση της «ασθενούς 1», που βρισκόταν σε ΜΕΘ, συνεργαζόταν με τον κλινικό γιατρό που την παρακολουθούσε. Η «ασθενής 1» ήταν συνδεδεμένη με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα προκειμένου οι γιατροί να γνωρίζουν πότε θα πάθει επιληπτική κρίση, ώστε να της χορηγήσουν φάρμακα που θα ανακουφίσουν τα συμπτώματα. Επομένως, σύμφωνα με την κ. Μπόρζιτζιν, «δεν μελετούσαμε αυτούς τους ασθενείς σε ζωντανό χρόνο, αλλά πήραμε ό,τι δεδομένα υπήρχαν ήδη για αυτούς».

Οι τρεις φάσεις

Η «ασθενής 1» είχε νεαρή ηλικία, ενώ οι υπόλοιποι τρεις που εξετάστηκαν από την κ. Μπόρζιτζιν ήταν 67, 77 και 82 ετών. Μάλιστα, η «ασθενής 1», σε αντίθεση με τους υπόλοιπους, δεν είχε κάποια πάθηση του εγκεφάλου, αλλά καρδιοπάθεια. Σύμφωνα με την κ. Μπόρζιτζιν, «κανείς δεν είχε λιγότερο άθικτο εγκέφαλο από την “ασθενή 1”. Κι αυτός είναι μάλλον ο λόγος που είδαμε στιβαρή εγκεφαλική δραστηριότητα σε συγκριτικά με τους υπόλοιπους». 

Οταν ο αναπνευστήρας αφαιρέθηκε από την «ασθενή 1», υπήρξε σύμφωνα με την κ. Μπόρζιτζιν μια αύξηση της δραστηριότητας στον ετοιμοθάνατο εγκέφαλό της. Οι περιοχές του εγκεφάλου που θεωρούνται «hot spot» για τη συνείδηση και οι οποίες ήταν ανενεργές όσο βρισκόταν σε μηχανική παρακολούθηση, ξαφνικά τέθηκαν σε λειτουργία. Δύο λεπτά μετά την αφαίρεση της μηχανικής υποστήριξης και τη διακοπή του οξυγόνου, υπήρξε σύμφωνα με την ίδια ένας έντονος συγχρονισμός των εγκεφαλικών κυμάτων της «ασθενούς 1», που σχετίζονται μεταξύ άλλων με την αυξημένη προσοχή και τη μνήμη.

Αυτός ο συγχρονισμός, που αποτέλεσε την πρώτη φάση αυτής της εγκεφαλικής δραστηριότητας, όπως αφηγήθηκε η κ. Μπόρζιτζιν, «άρχισε να μειώνεται γραμμικά για ίσως 18 δευτερόλεπτα και στη συνέχεια σταθεροποιήθηκε». Επειτα όμως, κατά τη δεύτερη φάση, εντάθηκε ξανά για περισσότερο από τέσσερα λεπτά, εξασθένησε ξανά για ένα λεπτό και στη συνέχεια επανήλθε για μια τρίτη και τελευταία φορά. Μάλιστα, στην τρίτη από αυτές τις φάσεις, «η καρδιά της “ασθενούς 1” είχε σταματήσει για 14 δευτερόλεπτα. Κι έπειτα ενεργοποιήθηκε ξανά παρά την απουσία αναπνευστικού σωλήνα και βηματοδότη».

«Πιστεύω ότι άκουγε το περιβάλλον»

Τα τμήματα του εγκεφάλου που ήταν ενεργά, σύμφωνα με την κ. Μπόρζιτζιν, ήταν αυτά που «σχετίζονται με τη συνείδηση και κάθε είδους αντίληψη, όπως η οπτική αντίληψη, η αντίληψη της φωνής, η αντίληψη της κίνησης και της λειτουργίας της ενσυναίσθησης». Kατά τη διάρκεια των τριών επίμαχων φάσεων, αυτά τα τμήματα του εγκεφάλου, καθώς και όσα σχετίζονται με τη μνήμη, επικοινωνούσαν σύμφωνα με την κ. Μπόρζιτζιν, με άλλα μέρη που σχετίζονται με την επεξεργασία της συνειδητής εμπειρίας. Αλλωστε, σύμφωνα με την ίδια, στους ασθενείς 1 και 3, υπήρξε μεγάλη ενεργοποίηση κυμάτων Γάμα, τα οποία σχετίζονται με την ταυτόχρονη επεξεργασία πληροφοριών από διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου.

Η κ. Μπόρζιτζιν θεωρεί ότι αυτό που συνέβαινε για αρκετά λεπτά στον εγκέφαλο της «ασθενούς 1» έμοιαζε με ζωή, ωστόσο «αυτό είναι μια υπόθεση» αφού «η ασθενής 1» δεν επέζησε ώστε να αφηγηθεί τι της συνέβη. Βάσει των δεδομένων όμως, η ίδια θεωρεί ότι «η “ασθενής 1” μπορούσε μεταξύ άλλων να ακούει το περιβάλλον τις τελευταίες στιγμές της ζωής της και να έχει οράματα φωτός». Αντίστοιχα ευρήματα παρατηρήθηκαν και στην 77χρονη «ασθενή 3», ενώ και στους υπόλοιπους δύο ασθενείς που εξετάστηκαν, εντοπίστηκε επικοινωνία μεταξύ της καρδιάς και του εγκεφάλου κατά τη διαδικασία του θανάτου.

Η ίδια θεωρεί ότι υπάρχουν ακόμη πολλά να μάθουμε για το πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος όταν πεθαίνουμε, αφού η μελέτη της αποτελεί απλά «την κορυφή του παγόβουνου. Αυτό που γνωρίζουμε όμως πλέον, είναι ότι όταν πεθαίνουμε, ο εγκέφαλός μας είναι υπερ–ενεργοποιημένος».

ΠΗΓΗ

Σε ένα σχολείο στο Λονδίνο ανοίγει φέτος η πρώτη τάξη που θα λειτουργεί αποκλειστικά με καθηγητή την τεχνητή νοημοσύνη. Τέτοιου είδους εγχειρήματα έχουν σφοδρούς επικριτές που υποστηρίζουν ότι η διδασκαλία με καθηγητές τεχνητής νοημοσύνης θα οδηγήσει σε ένα «άψυχο και ζοφερό μέλλον». Από την άλλη πλευρά υποστηρίζεται ότι η τεχνητή νοημοσύνη – αφήνοντας κατά μέρος το ότι είναι πάμφθηνη σε σχέση με τους πραγματικούς καθηγητές-, αντιλαμβάνεται άμεσα σε τι αριστεύει ο μαθητής, σε τι χρειάζεται περισσότερη βοήθεια και στη συνέχεια μπορεί αυτόματα να προσαρμόζει τα σχέδια μαθήματός της για να επιτύχει τους στόχους. Σε μια τέτοια τάξη τα κινητά τηλέφωνα των μαθητών δεν θα είναι πρόβλημα – ίσως να είναι και απαραίτητα. Μέχρι να εφαρμοστεί η διδασκαλία από την τεχνητή νοημοσύνη και στα υπόλοιπα σχολεία, οι καθηγητές και οι μαθητές θα αναλώνουν τον χρόνο τους σε αντιπαραθέσεις που θα αφορούν την εφαρμογή των κανονισμών απαγόρευσης των κινητών τηλεφώνων.

Εκτός από την Ελλάδα, μια σειρά ευρωπαϊκές χώρες απαγορεύουν από φέτος τη χρήση κινητών τηλεφώνων στα σχολεία. Όμως οι επιστημονικές μελέτες για το θέμα είναι αντικρουόμενες. Στο θέμα αυτό αναφέρεται το άρθρο της Αφροδίτης Τζιαντζή «Η Ευρώπη βάζει «στοπ» στη χρήση κινητών στα σχολεία – Διχάζουν τα μέτρα» στο www.in.gr:

«Ένα κύμα απαγορεύσεων σαρώνει φέτος τα σχολεία της Ευρώπης: Η απαγόρευση των κινητών τηλεφώνων. Η μία χώρα της Ευρώπης μετά την άλλη βάλθηκαν να απαγορεύσουν, ολοκληρωτικά, τα κινητά στα σχολεία. Η έμφαση είναι στο «ολοκληρωτικά», γιατί απαγορεύσεις ίσχυαν ήδη, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό.

Tαυτόχρονα με την Ελλάδα, το Βέλγιο, η Γαλλία και η Ιταλία εισάγουν μέτρα καθολικής απαγόρευσης στη χρήση κινητών στο σχολεία.

H Oυγγαρία και η Ολλανδία επεκτείνουν ήδη υπάρχουσες απαγορεύσεις. Στην Τσεχία η συζήτηση για την απαγόρευση των κινητών στα σχολεία φουντώνει, με την κυβέρνηση να μην έχει καταλήξει σε καθολικά μέτρα, αφήνοντας τους διευθυντές των σχολείων να επιλέξουν την πολιτική που θα ακολουθήσουν.

Στην Αγγλία, που ο προηγούμενος πρωθυπουργός Ρίσι Σούνακ είχε συστήσει την απαγόρευση κινητών από πέρυσι το Φεβρουάριο, ακολουθούνται διαφορετικές τακτικές ανάλογα με το σχολείο. Κάποιες φορές τα μέτρα που εφαρμόζονται θυμίζουν αστυνομικό έλεγχο. Καθηγητές σε Γυμνάσιο και Λύκειο στο Σάσεξ περιπολούν τους χώρους του σχολείου με ταμπλέτες-σκάνερ, που ανιχνεύουν τα κινητά. Όποιος πιαστεί με κινητό, οφείλει να το παραδώσει. Διαφορετικά παίρνει τιμωρία ή αποβολή. Ακόμα όμως κι εκεί, οι μαθητές Λυκείου μπορούν να χρησιμοποιούν τα κινητά τους στο σχολικό κτίριο, αλλά όχι στους δημόσιους χώρους.

Ο κανόνας «το κινητό στην τσάντα», που εισάγει στα ελληνικά σχολεία ο υπουργός Παιδείας Κυριάκος Πιερακκάκης, αναβαθμίζει τους περιορισμούς που ήδη ίσχυαν στους εσωτερικούς κανονισμούς κάθε σχολείου, πλαισιωμένους με πειθαρχικές κυρώσεις. Η διαφορά κι εδώ είναι ότι τα κινητά  δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται ούτε στο διάλειμμα, κάτι που ακόμα και αν τυπικά απαγορευόταν, δεν εφαρμοζόταν στην πράξη.

Γαλλία: Πιλοτική απαγόρευση

Στη Γαλλία, η νέα σχολική χρονιά ξεκίνησε με την πιλοτική εφαρμογή της πλήρους απαγόρευσης των κινητών τηλεφώνων σε 200 σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης – σε περίπου 50.000 μαθητές.

Πρακτικά αποτελεί απλώς πιο αυστηρή εκδοχή του νόμου που ψηφίστηκε το 2018, που όριζε επίσης την απαγόρευση της χρήσης κινητών στην τάξη.

Η διαφορά είναι ότι τα κινητά τώρα θα απαγορευθούν όχι μόνο εντός της σχολικής αίθουσας, αλλά και στα διαλείμματα και στο μεσημεριανό γεύμα.

Το μέτρο σύμφωνα με το υπουργείο παιδείας στοχεύει στο να βοηθήσει τους μαθητές να συγκεντρώνονται καλύτερα κατά τη διάρκεια του μαθήματος, να βελτιώσει τις σχέσεις μεταξύ τους και να περιορίσει τον σχολικό εκφοβισμό.

Αν η πιλοτική εφαρμογή του μέτρου αποδειχθεί επιτυχής, από το 2025 η πλήρης απαγόρευση των κινητών, ή το «ψηφιακό διάλειμμα» όπως το ονομάζει η υπουργός Παιδεία Νικόλ Μπελουμπέτ, θα γενικευθεί σε όλα τα σχολεία.

Ήδη σε κάποια γαλλικά σχολεία εφαρμόζονται πιο αυστηρές πρακτικές.  Μία από αυτές είναι να αφήνουν όλοι οι μαθητές τα τηλέφωνά τους σε ειδικό ντουλάπι στην είσοδο του σχολείου, και να τα παίρνουν όταν φεύγουν.

Ιταλία: Επιστροφή στο μολύβι και το χαρτί

Ο υπουργός Παιδείας της Ιταλία Τζουζέπε Βαλντιτάρα εφαρμόζει από φέτος μια «σαρωτική απαγόρευση» της χρήσης κινητών στα εκπαιδευτικά ιδρύματα όλων των βαθμίδων.

Ο Βαλντιτάρα αποκάλεσε τον περιορσμό ως «ένα σημαντικό βήμα προς τα εμπρός» για την αποκατάσταση της εξουσίας των εκπαιδευτικών και την καταπολέμηση του bullying.

Επιπλέον, ανακοίνωσε την επιστροφή στις παραδοσιακές μεθόδους παρακολούθησης των εργασιών στο σπίτι. Οι μαθητές θα πρέπει να γράφουν τις εργασίες με το χέρι – ενώ ως τώρα χρησιμοποιούσαν υπολογιστή, για να «συνηθίσουν ξανά στη γραφή, στη σχέση με το στιλό και το χαρτί».

Η αυστηροποίηση των μέτρων για τα κινητά και στα ιταλικά σχολεία είναι εξέλιξη μιας συζήτησης που διαρκεί εδώ και δύο σχεδόν δεκαετίες.

Οι πρώτες απαγορεύσεις εισήχθησαν το 2007. Ο τότε υπουργός Παιδείας Τζουζέπε Φιορόνι απαγόρευσε την χρήση των κινητών στην τάξη ως «στοιχείο που αποσπά την προσοχή» και δείχνει «σοβαρή έλλειψη σεβασμού προς τον εκπαιδευτικό».

Βέλγιο: Το κινητό στην ντουλάπα

«Τα βελγικά σχολεία ξεκινούν την καταστολή των smartphones» είναι ο τίτλος σημερινού άρθρου του Politico. Oι απαγορεύσεις εφαρμόζονται ήδη σε εκατοντάδες σχολεία των Βρυξελλών και από φέτος επεκτείνονται με νόμο της τοπικής κυβέρνησης της γαλλόφωνης Βαλλωνίας.

Η απαγόρευση ισχύει για το δημοτικό και τις τρεις πρώτες τάξεις της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Στο Βέλγιο ακολουθείται επίσης η μέθοδος της «ντουλάπας», που κλειδώνονται τα κινητά πριν το μάθημα. Αν κάποιος πιαστεί με κινητό, κατάσχεται και του επιστρέφεται μετά τη λήξη του σχολικού ωραρίου.

Oλλανδία: Καθολική απαγόρευση των smartphones

Στην Ολλανδία απαγορεύθηκαν από τον Ιανουάριο του 2024 τα κινητά στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Από φέτος τίθεται σε ισχύ νέα καθολική απαγόρευση των smartphones.

«Υπάρχουν όλο και περισσότερα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι τα κινητά τηλέφωνα στην τάξη είναι επιβλαβή. Οι μαθητές δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν και η σχολική τους απόδοση χειροτερεύει. Πρέπει να προστατεύσουμε τους μαθητές από αυτό», ανέφερε η ολλανδική κυβέρνηση σε ανακοίνωσή της.

Τσεχία: Το μπαλάκι στα σχολεία

Φέτος στην Τσεχία ξέσπασε μια νέα διαμάχη για την απαγόρευση των κινητών στα σχολεία, όταν οι δημοτικοί σύμβουλοι σε μια πόλη της Μοραβίας αποφάσσιαν να την επιβάλλουν μονομερώς σε όλα τα δημοτικά σχολεία. Το υπουργείο Παιδείας είπε ότι η απόφαση είναι ντε φάκτο άκυρη, καθώς ο νόμος αφήνει την πρωτοβουλία στους διευθυυτές των σχολικών μονάδων. Μέχρι τώρα υπάρχουν σχολεία πολλών ταχυτήτων: Από μερικές μέχρι πλήρεις απαγορεύσεις αλλά και σχολεία που δεν ισχύουν ιδιαίτεροι περιορισμοί.

Ουγγαρία: Διαδηλώσεις διαμαρτυρίας

Στην Ουγγαρία, που η κυβέρνηση αποφάσισε επίσης από φέτος να απαγορεύσει πλήρως τα κινητά στα σχολεία, πραγματοποιήθηκαν μαζικές διαδηλώσεις συμπαράστασης σε διευθυντή σχολείου που αρνήθηκε να πειθαρχήσει στην κυβερνητική απόφαση. Σύμφωνα με το Euronews, o διευθυντής, που υπηρετούσε 24 χρόνια σε γνωστό σχολείο της Βουδαπέστης, απολύθηκε επειδή το καλοκαίρι έστειλε γράμμα στους γονείς ότι δεν θα κατάσχει τα κινητά των παιδιών (όπως ορίζει ο νέος νόμος), αλλά θα επιμορφώνει τα παιδιά στην σωστή χρήση της τεχνολογίας. Οι διαδηλώσεις, στις οποίες συμμετείχαν χιλιάδες άτομα όλων των ηλικιών, πήραν χαρακτήρα γενικής διαμαρτυρίας για την κατάσταση της παιδείας, ενώ το σωματείο των δασκάλων έκανε λόγο για πολιτική – τιμωρητική δίωξη.

Η σύσταση της Unesco

Την απαγόρευση της χρήσης κινητού στα σχολεία έχει συστήσει από το 2023 η Unesco. Ο οργανισμός του ΟΗΕ επικαλείται στοιχεία που δείχνουν ότι η υπερβολική ενασχόληση παιδιών και εφήγων με το smartphone από παιδιά και εφήβους συνδέεται με μειωμένες σχολικές επιδόσεις. Επίσης η πολύωρη έκθεση σε οθόνες μπορεί να επιδράσει αρνητικά στην συναισθηματική κατάσταση των παιδιών.

Πρόκειται για την έκθεση που επικαλείται και ο υπουργός Παιδείας Κ. Πιερακκάκης λέγοντας ότι μια ειδοποίηση στο κινητό μπορεί να «αποσυντονίσει» τα παιδιά για 20 λεπτά.

Όμως η Unesco στις συστάσεις της δεν λέει απλώς «απαγορέψτε τα κινητά». Συστήνει στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να λάβουν υπόψιν την «κοινωνική διάσταση της εκπαίδευσης» και τον «ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα» της γνώσης.  «Όσοι παροτρύνουν την αυξανόμενη εξατομίκευση μπορεί να χάνουν το νόημα του τι είναι η εκπαίδευση», είναι η χαρακτηριστική δήλωση της γενικής διεύθυντριας της Unesco Οντρεϊ Αζουλέ. «Κρατήστε τις ανάγκες του μαθητή πρώτα και στηρίξτε τους εκπαιδευτικούς. Οι διαδικτυακές συνδέσεις δεν υποκαθιστούν την ανθρώπινη αλληλεπίδραση», συμπλήρωσε σε δηλώσεις της σχετικά με τη σύσταση για τα κινητά.

Σε ένα σχολείο που μαθήματα τα μαθήματα κοινωνικής και ανθρωπιστικής παιδείας είτε καταργούνται εντελώς είτε υποβαθμίζονται σε βαθμό εξαφάνισης, είναι υποκρισία να νομίζουμε ότι οι απαγορεύσεις θα φέρουν έναν αέρα ελευθερίας. Αντιθέτως τα ποινολόγια και  η μετατροπή των εκπαιδευτικών σε παιδονόμους, με τις εξετάσεις να παραμένουν το απόλυτο κριτήριο επιτυχίας ή αποτυχίας των παιδιών, είναι δύσκολο να εμπνεύσουν τη συλλογικότητα και την κοινωνικοποίηση της γνώσης.

Τι δείχνουν οι έρευνες

Σε ό,τι αφορά τις επιστημονικές έρευνες για τη χρήση κινητών, δεν υπάρχουν καταληκτικά συμπεράσματα.

Mε αφορμή την απαγόρευση των κινητών σε σχολεία της Αυστραλίας, ομάδα πανεπιστημιακών ερευνητών από το Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ εξέτασε όλες τις υπάρχουσες μελέτες που μπορούσε να βρει για το θέμα: 1.317 άρθρα και εκθέσεις, καθώς και διατριβές από μεταπτυχιακούς και διδακτορικούς φοιτητές. Από αυτές μόνο 22 μελέτες εξέταζαν πώς ήταν τα σχολεία πριν και πώς ήταν μετά την απαγόρευση των κινητών. Από αυτές τις μελέτες, οι 12 ήταν μεταπτυχιακές έρευνες και διατριβές, και δεν είχαν αξιολογηθεί από άλλους ακαδημαϊκούς.

Οι μελέτες χρονολογούνταν όλες μετά το 2020, άλλο ένα στοιχείο του πόσο «φρέσκες» είναι οι έρευνες σε αυτό τον τομέα. Μεταξύ άλλων αφορούσαν σχολεία στην Κίνα, την Ισπανία, την Τσεχία, την Γκάνα, τη Νορβηγία, τη Σουηδία, την Ταϊλάνδη, τη Βρετανία, τις ΗΠΑ κ.α.

Σε άλλα σχολεία υπήρχαν μερικές απαγορεύσεις και σε άλλα πλήρεις. Από το σύνολο των μελετών, τέσσερις εντόπισαν μικρές βελτιώσεις στη σχολική απόδοση των μαθητών. Οι δύο όμως από αυτές αφορούσαν μόνο τους πιο αδύναμους μαθητές. Άλλες τρεις έρευνες, σε σχολεία της Νορβηγίας και της Σουηδίας δεν βρήκαν καμία διαφορά στις ακαδημαϊκές επιδόσεις, είτε απαγορεύονταν τα κινητά είτε όχι. Δύο έρευνες έδειξαν βελτίωση στην ψυχική υγεία των παιδιών με την απαγόρευση των κινητών – όμως και οι δύο έρευνες αφορούσαν το πώς έβλεπαν τα παιδιά οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί. Οι ίδιοι οι μαθητές δεν είχαν ερωτηθεί. Άλλες δύο έρευνες δεν διαπίστωσαν διαφορές πριν και μετά, ενώ μία έρευνα έδειξε ότι τα παιδιά ήταν πιο αγχωμένα όταν δεν μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τα κινητά τους.

Ανεπαρκή τα στοιχεία

«Συνολικά, η μελέτη μας δείχνει ότι τα στοιχεία για την απαγόρευση των κινητών τηλεφώνων στα σχολεία είναι αδύναμα και ασαφή», σημειώνουν οι ερευνητές. «Οι πολιτικοί θα πρέπει να αφήσουν αυτή την απόφαση στα σχολεία, τα οποία έχουν άμεση εμπειρία των πλεονεκτημάτων ή των μειονεκτημάτων μιας απαγόρευσης, ανάλογα με την κάθε σχολική κοινότητα», συμπληρώνουν.

«Τα κινητά τηλέφωνα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ζωής μας. Πρέπει να διδάσκουμε στα παιδιά την κατάλληλη χρήση των τηλεφώνων, αντί να τα απαγορεύουμε απλώς. Αυτό θα βοηθήσει τους μαθητές να μάθουν πώς να χρησιμοποιούν τα τηλέφωνά τους με ασφάλεια και υπευθυνότητα στο σχολείο, στο σπίτι και πέρα από αυτό», καταλήγουν.»

ΠΗΓΗ

Οι πλανήτες θα διαταχθούν περίπου στην ίδια γραμμή λίγο μετά τη δύση του Ήλιου.

Αν θέλετε να θαυμάσετε ταυτόχρονα όλους τους πλανήτες του Ηλιακού Συστήματος εκτός της Γης, τώρα είναι η ευκαιρία.

Aυτές τις ημέρες, οι επτά πλανήτες ευθυγραμμίζονται στον δυτικό ουρανό για λίγα λεπτά μετά τη δύση, ένα φαινόμενο γνωστό ως σύνοδος, το οποίο δεν θα ξανασυμβεί μέχρι το 2040.

Ο Άρης, η Αφροδίτη και ο Δίας είναι ορατοί με γυμνό μάτι, ενώ ο Κρόνος και ο Ερμής βρίσκονται πιο κοντά στον Ήλιο και σχεδόν χάνονται στη λάμψη του καθώς δύει.

Πιο δύσκολη θα είναι η παρατήρηση του Ουρανού και του Ποσειδώνα, για τους οποίους απαιτούνται κιάλια ή μικρό τηλεσκόπιο.

Η σύνοδος θα κορυφωθεί στις 28 Φεβρουαρίου, οι πλανήτες όμως θα είναι ορατοί για αρκετές ημέρες πριν και μετά αυτή την ημερομηνία.

Η Αφροδίτη, ο Άρης και ο Δίας θα συνεχίσουν να λάμπουν για αρκετές ώρες μετά τη δύση.

Στην πραγματικότητα, οι επτά πλανήτες δεν θα βρίσκονται όλη παρατεταγμένοι στην ίδια γραμμή –απλώς θα μοιάζουν να ευθυγραμμίζονται όπως τους βλέπουμε από τη Γη.

Η ευθυγράμμιση αυτή συμβαίνει μόνο όταν οι πλανήτες βρίσκονται στην ίδια πλευρά του Ήλιου με τη Γη.

Και όσοι περισσότεροι οι πλανήτες που δείχνουν να ευθυγραμμίζονται, τόσο πιο σπάνια συμβαίνει η σύνοδος. Η σύνοδος και των επτά πλανητών είναι η σπανιότερη από όλες.

Γιατί όμως φαίνονται οι πλανήτες να διατάσσονται στην ίδια νοητή γραμμή;

Ο λόγος είναι ότι όλοι οι πλανήτες κινούνται γύρω από τον Ήλιο στο ίδιο επίπεδο, το επίπεδο της εκλειπτικής. Αυτό σημαίνει ότι οι τροχιές τους μοιάζουν με τα αυλάκια σε έναν δίσκο βινυλίου.

Το επίπεδο αυτό διαμορφώθηκε κατά τη γέννηση του Ήλιου, όταν ένα αρχέγονο σύννεφο υδρογόνου άρχισε να συμπυκνώνεται και να περιστρέφεται γύρω από ένα κέντρο

Λόγω της περιστροφής το υλικό αυτό απλώθηκε σε έναν δίσκο κάθετο στον ισημερινό άξονα περιστροφής του σχηματιζόμενου άστρου. Οι πλανήτες σχηματίστηκαν με ό,τι περίσσεψε από το δισκοειδές σύννεφο, γι΄αυτό και συνεχίζουν να κινούνται στο ίδιο επίπεδο, το οποίο είναι ορατό ως γραμμή.

Για να αναγνωρίσετε τους πλανήτες που βλέπετε τις ημέρες των δύο συνόδων, μπορείτε να συμβουλευτείτε εφαρμογές αστρονομίας όπως το Sky Tonight, ένα δωρεάν app που χρησιμοποιεί την πυξίδα του κινητού για να αναγνωρίσει πού κοιτάζει ο χρήστης και να προβάλλει στην οθόνη τις θέσεις των ουράνιων σωμάτων σε πραγματικό χρόνο.

ΠΗΓΗ