Φυσική & Φιλοσοφία (242 άρθρα)

Έβγαλαν βόλτα την αντιύλη

| 0 ΣΧΟΛΙΑ

Φυσικοί στο CERN κατασκεύασαν ένα δοχείο βάρους περίπου ενός τόνου για να μεταφέρουν μόνο 92 υποατομικά σωματίδια αντιύλης χωρίς αυτά να εξαϋλωθούν

Η αντιύλη συνίσταται από τα λεγόμενα αντισωματίδια, τα οποία έχουν ίδια μάζα με τα κανονικά σωματίδια αλλά έχουν αντίθετα ηλεκτρικά φορτία και μαγνητικές ιδιότητες. Για κάθε σωματίδιο της ύλης, υπάρχει το αντίστοιχο αντισωματίδιο:
● το αντισωματίδιο του ηλεκτρονίου (αρνητικό ηλεκτρικό φορτίο) είναι το ποζιτρόνιο (έχει θετικό φορτίο),
● το αντισωματίδιο του πρωτονίου (θετικό φορτίο) είναι το αντιπρωτόνιο (έχει αρνητικό φορτίο) και
● το αντισωματίδιο του νετρονίου (ηλεκτρικά ουδέτερο) το αντινετρόνιο παραμένει ουδέτερο, αλλά αποτελείται από αντι-κουάρκ αντί για τα κανονικά κουάρκ.

Ένα αντιπρωτόνιο με ένα ποζιτρόνιο, μπορεί να σχηματίσει ένα άτομο αντι-υδρογόνου, το οποίο επιστήμονες μπορούν να δημιουργήσουν και να μελετήσουν σε εργαστήρια όπως το CERN, όπου έχουν δημιουργηθεί επίσης πυρήνες αντιδευτερίου, αντιηλίου-3 και αντιηλίου-4).

Οι φυσικοί πραγματοποίησαν ένα εντυπωσιακό επίτευγμα: φόρτωσαν σε ένα φορτηγό αντιύλη και την πήγαν βόλτα. Είναι η πρώτη φορά που οι επιστήμονες καταφέρνουν να μεταφέρουν αντιύλη έξω από το εργαστήριο, κάτι που θα μπορούσε να βοηθήσει στην έναρξη μιας νέας εποχής ανακαλύψεων σχετικά με την αντιύλη.

Για να γίνει κατανοητό το επίτευγμα, πρέπει να επισημανθεί ότι, όταν η ύλη και η αντιύλη έρθουν σε «επαφή», εξαφανίζονται.

Η αντιύλη προκύπτει με φυσικό τρόπο από κάποια ραδιενεργά στοιχεία ή στις πυρηνικές αντιδράσεις κοσμικών φαινομένων στο εσωτερικό των άστρων, στις εκρήξεις σουπερνόβα ή από τις συγκρούσεις κοσμικών ακτίνων. Μπορεί επίσης να παραχθεί σε εξειδικευμένες εγκαταστάσεις όπως το Εργοστάσιο Αντιύλης στο CERN. Όταν η ύλη και η αντιύλη έρθουν σε «επαφή», εξαϋλώνονται απελευθερώνοντας τεράστια ποσά ενέργειας, με τη μορφή ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας αλλά και νέων, βραχύβιων υποατομικών σωματιδίων. (Σ’ αυτό φαινόμενο βασίζονται κάποιες σημαντικές διαγνωστικές εξετάσεις που γίνονται στα νοσοκομεία. Για παράδειγμα, στην εξέταση PET scan – Τομογραφία Εκπομπής Ποζιτρονίων – στα νοσοκομεία χρησιμοποιούνται ραδιενεργά ισότοπα που εκπέμπουν ποζιτρόνια (αντιηλεκτρόνια) μέσα στο σώμα για να εντοπίσει την συγκέντρωση των καρκινικών κυττάρων.)

Το φαινόμενο της εξαύλωσης καθιστά την αντιύλη απίστευτα σπάνια και εξαιρετικά δύσκολη στη μελέτη της. Έτσι, για να διερευνήσουν πραγματικά την αντιύλη που δημιουργούν, οι ερευνητές πρέπει να την παγιδεύσουν, αλλά οι επιταχυντές σωματιδίων στο CERN δημιουργούν «μαγνητικό θόρυβο» που διαταράσσει τυχόν μετρήσεις της αντιύλης. Γι αυτό θέλουν να την μεταφέρουν σε άλλα εργαστήρια. Αλλά πρώτα έπρεπε να βρουν πώς θα το κάνουν.

Μια φορητή κρυογονική παγίδα Penning που χρησιμοποιείται για την μεταφορά αντιύλης

Σύμφωνα με τους ερευνητές: «Στην αρχή θέλαμε να κατασκευάσουμε κάτι που να χωράει στο πορτμπαγκάζ ενός αυτοκινήτου. Όταν όμως αρχίζεις να εξετάζεις τις λεπτομέρειες για το τι ακριβώς χρειάζεται ώστε να φτιαχτεί αυτή η παγίδα, ο εξοπλισμός γίνεται όλο και μεγαλύτερος». Στο εσωτερικό της κρυογονικής παγίδας των αντιπρωτονίων πρέπει να επικρατεί υπερυψηλό κενό, θερμοκρασία κοντά στο απόλυτο μηδέν, καθώς και ένα μαγνητικό πεδίο που αναγκάζει τα χαμηλής ενέργειας αντισωματίδια να κινούνται σε κυκλικές τροχιές. Η τελική συσκευή που σχεδίασαν – ουσιαστικά ένα τεράστιο κουτί – κατέληξε να ζυγίζει περίπου έναν τόνο και χρειάστηκε γερανός για την ανύψωσή της. Ωστόσο, κατάφεραν να διατηρήσουν τις διαστάσεις της τέτοιες ώστε να χωράει να περάσει μέσα από μια κανονική πόρτα. Μεταφέροντας την αντιύλη σε άλλα εργαστήρια, μακριά από τον μαγνητικό θόρυβο των επιταχυντών, οι μετρήσεις μπορούν πλέον να γίνουν με εκατοντάδες φορές μεγαλύτερη ακρίβεια.

Έτσι, πριν από λίγες ημέρες οι φυσικοί των πειραμάτων BASE(*) και PUMA(**), έβαλαν στην παγίδα 92 αντιπρωτόνια, τα φόρτωσαν σε ένα φορτηγό και τα πήγαν βόλτα περίπου μιάμιση ώρα γύρω από την πανεπιστημιούπολη του CERN. Η ομάδα παρακολουθούσε τα αντιπρωτόνια καθ’ όλη τη διάρκεια της βόλτας και διαπίστωσε όταν επέστρεψαν στο εργαστήριο πως όλα παρέμειναν σώσ και αβλαβή. Τελικά, ελπίζουν πως κάποια μέρα τα αντιπρωτόνια θα μεταφερθούν μετά από οκτάωρο ταξίδι από το CERN στο Πανεπιστήμιο Heinrich Heine του Ντίσελντορφ για περαιτέρω μελέτη.

Η μελέτη των σωματιδίων αντιύλης θα βοηθήσει τους φυσικούς να λύσουν μεταξύ άλλων, και ένα αναπάντητο μυστήριο: γιατί η κανονική ύλη επιβίωσε μετά την Μεγάλη Έκρηξη αντί να αλληλοεξολοθρευτεί πλήρως με την αντιύλη.

(*) μελετά τις μαγνητικές ιδιότητες των αντιπρωτονίων με ασύλληπτη ακρίβεια
(**) στόχος του είναι να μεταφέρει την αντιπρωτόνια στον επιταχυντή ISOLDE για να συγκρουστούν με σπάνια ραδιενεργά ισότοπα

ΠΗΓΗ

Κατηγορίες:
Και κάτι άλλο..., Φυσική & Φιλοσοφία

Ο νυχτερινός ουρανός του Απριλίου, χωρίς τηλεσκόπιο

| 0 ΣΧΟΛΙΑ

Οι θέσεις των πλανητών τον μήνα Απρίλιο:
Ερμής: Σε μέγιστη δυτική αποχή (28ο, πρωινός ουρανός) στις 4/4 με φαινόμενο μέγεθος 0,3
Αφροδίτη: Στο δυτικό απογευματινό ουρανό, δύει μετά τον Ήλιο στο μέσο του μήνα (μέγεθος -3,9, διάμετρος 11″, φωτισμός δίσκου 91%)
Άρης: Πολύ χαμηλά στον ανατολικό ορίζοντας στο λυκαυγές με φαινόμενο μέγεθος 1,2
Δίας: Στον απογευματινό ουρανό, δύει 02:37 στο μέσο του μήνα (Δίδυμοι, μέγεθος -2,1, διάμετρος 37″)
Κρόνος: Πολύ χαμηλά ανατολικά στο λυκαυγές προς το τέλος του μήνα με φαινόμενο μέγεθος 0,9 και κλίση δακτυλίων 6,5ο

Επιπλέον, στον νυχτερινό ουρανό του Απριλίου μπορούμε να δούμε:
2/4: Πανσέληνος

16/4: Η Σελήνη 5ο από τον Άρη, 8ο από τον Ερμή και 4ο από τον Κρόνο (λυκαυγές, ανατολή Σελήνης 05:57, φωτισμός δίσκου 2%)

19/4: Η Σελήνη στο περίγειο και 7ο από την Αφροδίτη πολύ κοντά στις Πλειάδες

19/4-21/4: Άρης, Κρόνος και Ερμής πολύ κοντά (1ο-2ο) χαμηλά ανατολίκά στο λυκαυγές
22/4: Η Σελήνη σε απόσταση 3ο από τον Δία

22-23/4: Μέγιστο βροχής διαττόντων «Λυρίδες» (ενεργές 16-25/4, μέγιστος ρυθμός υπό ιδανικές συνθήκες 18 μετέωρα/ώρα)

ΠΗΓΗ

Κατηγορίες:
Φυσική & Φιλοσοφία

Γιατί υπάρχει το φως;

| 0 ΣΧΟΛΙΑ

 

Το φως υπάρχει επειδή υπάρχουν ηλεκτρικά φορτία. Παρότι η σύνδεση αυτών των δύο είναι μία από τις βαθύτερες ιδέες της σύγχρονης φυσικής, συνήθως περνά απαρατήρητη. Αυτή η σχέση προκύπτει από την επονομαζόμενη συμμετρία βαθμίδας (gauge symmetry) και εξηγεί γιατί το φως (η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία) πρέπει να υπάρχει.

Για να το καταλάβουμε αυτό ξεκινάμε από τα ηλεκτρόνια. Τα ηλεκτρόνια είναι κβαντικά σωματίδια, πράγμα που σημαίνει ότι εμφανίζουν και κυματική συμπεριφορά. Ένα κύμα δεν περιγράφεται μόνο από το μήκος κύματος και το πλάτος του, αλλά και από κάτι που ονομάζεται φάση. Η φάση μάς λέει σε ποιο στάδιο της ταλάντωσης βρίσκεται το κύμα σε κάθε σημείο του χώρου. Σημεία που έχουν την ίδια φάση ταλαντώνονται με τον ίδιο τρόπο.

Δύο κύματα μπορούν να έχουν το ίδιο σχήμα και πλάτος αλλά να διαφέρουν κατά μια μετατόπιση φάσης. Στην κβαντική φυσική όμως, μόνο οι διαφορές φάσης μπορούν να μετρηθούν. Η τιμή της φάσης δεν είναι παρατηρήσιμη. Είναι θέμα σύμβασης. Μπορούμε να την ορίσουμε κάπου ίση με μηδέν για ευκολία στους υπολογισμούς, αλλά αυτή η επιλογή δεν έχει φυσική σημασία.

Το ότι μια αυθαίρετη επιλογή δεν πρέπει να επηρεάζει μετρήσιμα φυσικά αποτελέσματα αποτελεί την ουσία της συμμετρίας βαθμίδας. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν επιτρέπουμε στην επιλογή της φάσης να διαφέρει από σημείο σε σημείο. Αν συγκρίνουμε ηλεκτρόνια σε διαφορετικές θέσεις, η σχετική τους φάση θα μπορούσε τότε να εξαρτάται από τη δική μας αυθαίρετη σύμβαση. Αυτό θα σήμαινε ότι μετρήσιμα μεγέθη εξαρτώνται από κάτι χωρίς φυσικό νόημα, κάτι που δεν είναι αποδεκτό.

Η λύση είναι να εισαγάγουμε μια επιπλέον πληροφορία που καταγράφει πώς αλλάζουν οι φάσεις από σημείο σε σημείο. Αυτή η πρόσθετη δομή είναι ένα πεδίο, συγκεκριμένα ένα πεδίο βαθμίδας. Όταν ένα ηλεκτρόνιο κινείται, η φάση του πρέπει να προσαρμόζεται με τρόπο που εξαρτάται από αυτό το πεδίο, έτσι ώστε όλες οι αυθαίρετες επιλογές να ακυρώνονται στα μετρήσιμα μεγέθη.

Μαθηματικά, αυτό εμφανίζεται όταν παίρνουμε παραγώγους του κυματικού πεδίου του ηλεκτρονίου. Μια μεταβαλλόμενη φάση δημιουργεί επιπλέον όρους. Για να διατηρηθεί η συμμετρία βαθμίδας, πρέπει να προσθέσουμε αντισταθμιστικούς όρους που περιλαμβάνουν το πεδίο βαθμίδας. Αυτή η συνδυασμένη δομή εξασφαλίζει ότι η φυσική δεν εξαρτάται από αυθαίρετες επιλογές φάσης.

διαβάστε σχετικά: Ο μετασχηματισμός των ηλεκτρομαγνητικών δυναμικών

Μόλις αυτό το πεδίο βαθμίδας υπάρξει, γίνεται μια φυσική οντότητα από μόνο του. Μπορεί να έχει κυματισμούς που διαδίδονται στον χώρο ακόμα κι εκεί όπου δεν υπάρχουν ηλεκτρόνια. Αυτοί οι κυματισμοί είναι τα φωτόνια, τα κβάντα του ηλεκτρομαγνητικού πεδίου. Είναι αυτό που ονομάζουμε φως.

Αυτή η κατάσταση μοιάζει κάπως με τη βαρύτητα στη γενική σχετικότητα. Η μάζα καθορίζει πώς καμπυλώνεται ο χωρόχρονος, αλλά ο χωρόχρονος μπορεί επίσης να υποστηρίζει κύματα – τα βαρυτικά κύματα – ακόμη και σε κενές περιοχές. Αντίστοιχα, τα ηλεκτρικά φορτία απαιτούν την ύπαρξη του ηλεκτρομαγνητικού πεδίου, και αυτό το πεδίο μπορεί να διαδίδει κύματα από μόνο του.

Μια σημαντική συνέπεια είναι ότι ένα ηλεκτρόνιο δεν μπορεί ποτέ να απομονωθεί πλήρως από το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο. Τα πραγματικά ηλεκτρόνια περιβάλλονται πάντα από ένα «νέφος φωτονίων» – δηλαδή, συνοδεύονται από κβαντικές διακυμάνσεις του ηλεκτρομαγνητικού πεδίου. Το απομονωμένο σωματίδιο που βλέπουμε στα διαγράμματα των βιβλίων είναι μια εξιδανίκευση, όχι κάτι που παρατηρούμε άμεσα.

Η συμμετρία βαθμίδας δεν εξηγεί μόνο τον ηλεκτρομαγνητισμό. Ολόκληρο το Καθιερωμένο Πρότυπο της σωματιδιακής φυσικής βασίζεται σε παρόμοιες αρχές συμμετρίας. Η απαίτηση η φυσική να μην εξαρτάται από αυθαίρετες συμβάσεις αποδεικνύεται εξαιρετικά ισχυρή.

Ωστόσο, ενώ η συμμετρία βαθμίδας εξηγεί γιατί υπάρχει φως εφόσον υπάρχουν ηλεκτρικά φορτία, δεν εξηγεί γιατί υπάρχουν τα ίδια τα ηλεκτρικά φορτία. Οι προσπάθειες να απαντηθεί αυτό το ερώτημα διαμέσου μεγάλων ενοποιημένων θεωριών ή θεωριών των πάντων δεν έχουν μέχρι σήμερα αποδώσει κάποιο αποτέλεσμα.

Παρόλα αυτά, το συμπέρασμα παραμένει: μόλις υπάρξουν φορτισμένα σωματίδια όπως τα ηλεκτρόνια, η συμμετρία βαθμίδας επιβάλλει την ύπαρξη του ηλεκτρομαγνητικού πεδίου, και αυτό το πεδίο αναπόφευκτα υποστηρίζει κύματα. Αυτά τα κύματα είναι το φως.

περισσότερες λεπτομέρειες στο βίντεο που ακολουθεί:

Κατηγορίες:
Φυσική & Φιλοσοφία

Πόση ενέργεια απελευθερώνεται όταν συγκρούονται δυο υπερμαζικές μαύρες τρύπες;

| 0 ΣΧΟΛΙΑ

Η σύγκρουση των υπερμαζικών μαύρων τρυπών συγκλονίζει ολόκληρο το σύμπαν

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η συγχώνευση δυο μαύρων τρυπών είναι η προφανής τελική μοίρα τους. Δεδομένου ότι «o σκοπός της ζωής» αυτών των αντικειμένων είναι να καταβροχθίζουν τα πάντα, φαίνεται αναπόφευκτο το να φαγωθούν και μεταξύ τους. Αλλά το τι συμβαίνει όταν συγκρούονται δεν είναι καθόλου απλό.

Το γεγονός ότι όταν συγκρούονται απελευθερώνουν ενέργεια – και μάλιστα τόση πολλή ενέργεια – φαίνεται ακατανόητο. Οι μαύρες τρύπες είναι μαύρες αφού οτιδήποτε πέφτει μέσα τους κάνει ένα ταξίδι χωρίς επιστροφή. Τίποτε, ούτε καν το φως, δεν μπορεί να διαφύγει μόλις περάσει τον ορίζοντα γεγονότων της μαύρης τρύπας, το σημείο χωρίς επιστροφή. Αλλά όλη η δράση συμβαίνει ακριβώς πριν από την διέλευση αυτού του ορίου από το οποίο «απαγορεύεται η έξοδος».

Για να δούμε το γιατί, ας εξετάσουμε τα δυαδικά συστήματα μαύρων τρυπών με αστρικές μάζες, τα οποία ξεκινούν ως ένα ζεύγος τεράστιων άστρων που περιφέρονται το ένα γύρω από το άλλο. Τα άστρα τελικά εκρήγνυνται ως υπερκαινοφανείς (σουπερνόβα) και οι αντίστοιχοι πυρήνες τους καταρρέουν σχηματίζοντας μαύρες τρύπες με μάζα έως και 100 φορές μεγαλύτερη από αυτή του Ήλιου. Τέτοια συστήματα είναι σχετικά σπάνια. Αλλά ακόμη πιο σπάνια είναι εκείνα όπου οι δύο μαύρες τρύπες βρίσκονται αρκετά κοντά ώστε τελικά να συγκρουστούν. Αν τέτοιες μαύρες τρύπες σχηματίζονταν σε απόσταση ενός δισεκατομμυρίου χιλιομέτρων μεταξύ τους, η διαδικασία μέχρι την συγχώνευση θα μπορούσε να διαρκέσει περισσότερο από τα σχεδόν 14 δισεκατομμύρια χρόνια που υπάρχει το σύμπαν.

Αν οι μαύρες τρύπες όντως πλησιάσουν αρκετά, ίσως επειδή η βαρύτητα ενός άστρου που περνά κοντά τις «ωθήσει» πιο κοντά – τότε αναλαμβάνει δράση ένα πολύ παράξενο φαινόμενο: σπειροειδώς πλησιάζουν ολοένα και περισσότερο η μία την άλλη εξαιτίας των βαρυτικών κυμάτων που εκπέμπουν. Η γενική θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν μάς λέει ότι κάθε επιταχυνόμενη μάζα δημιουργεί κυματισμούς στον ιστό του χωροχρόνου που διαδίδονται με την ταχύτητα του φωτός. Ακόμη και όταν σηκώνεστε από την καρέκλα σας παράγετε βαρυτικά κύματα, όμως είναι εξαιρετικά χαμηλής ενέργειας και υπερβολικά ασθενή για να ανιχνευθούν.

Όμως οι μαύρες τρύπες είναι εξαιρετικά μαζικές, και όταν δύο από αυτές περιφέρονται η μία γύρω από την άλλη μπορούν να κινούνται με ένα σημαντικό κλάσμα της ταχύτητας του φωτός, παράγοντας έτσι άφθονα και ισχυρά βαρυτικά κύματα. Τα κύματα αυτά σχηματίζονται έξω από τον ορίζοντα γεγονότων, επομένως μπορούν να διαδοθούν ελεύθερα στο ευρύτερο σύμπαν. Η ενέργεια προέρχεται από την μείωση της δυναμικής ενέργειας του συστήματος των μαύρων τρυπών. Καθώς οι μαύρες τρύπες εκπέμπουν αυτά τα κύματα, οι τροχιές τους συρρικνώνονται λόγω της ενέργειας που δαπανάται, φέρνοντάς τις ολοένα και πιο κοντά. Αυτό αυξάνει επίσης την επιτάχυνσή τους, ενισχύοντας περαιτέρω την εκπομπή βαρυτικών κυμάτων και προκαλώντας ακόμη πιο στενές τροχιές. Στα τελευταία λίγα δευτερόλεπτα, οι μαύρες τρύπες στροβιλίζονται η μία γύρω από την άλλη σχεδόν με την ταχύτητα του φωτός, εκπέμποντας ολοένα και ισχυρότερα βαρυτικά κύματα, μέχρι που τελικά συγχωνεύονται, ενώνονται σε μία πιο μαζική μαύρη τρύπα. Μέχρι σήμερα, οι αστρονόμοι έχουν καταφέρει να ανιχνεύσουν περίπου 300 τέτοιες συγχωνεύσεις διαμέσου των βαρυτικών κυμάτων που τις συνοδεύουν.

Το κλειδί για τον υπολογισμό της ποσότητας της ενέργειας που εκτοξεύεται είναι η συνειδητοποίηση ότι η μάζα της προκύπτουσας μαύρης τρύπας δεν είναι απλώς το άθροισμα των προγόνων της. Σύμφωνα με τις σχετικιστικές εξισώσεις, περίπου το 5% της συνδυασμένης μάζας του ζευγαριού μετατρέπεται σε βαρυτικά κύματα εκείνη την τελική στιγμή. Αυτή η μετατροπή διέπεται από την πιο διάσημη εξίσωση του Αϊνστάιν, E = mc2, όπου m είναι η μάζα των μελανών οπών που χάνεται σε ενέργεια και c είναι η ταχύτητα του φωτός.

Για πόση ενέργεια μιλάμε εδώ; Μεγάλη  Κάνοντας τις πράξεις για τη σύγκρουση, π.χ. δύο μαύρων τρυπών με μάζα πέντε ηλιακών μαζών, η ποσότητα ενέργειας που θα εκπεμφθεί σε λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο από μια τέτοια συγχώνευση θα ήταν περίπου ίση με αυτήν που θα εκπέμψει ο ήλιος σε επτά τρισεκατομμύρια χρόνια.
Δηλαδή, για ένα πολύ μικρό χρονικό διάστημα αυτές οι μαύρες τρύπες εκπέμπουν περισσότερη ενέργεια από το φως ενός δισεκατομμυρίου γαλαξιών γεμάτων άστρα. Κι αυτές είναι σχετικά μικρές μαύρες τρύπες. Άλλες είναι πολύ, πολύ μεγαλύτερες.

Οι υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες έχουν από 100.000 έως και δισεκατομμύρια – ναι, δισεκατομμύρια – φορές την μάζα του Ήλιου. Υπάρχουν στα κέντρα όλων των μεγάλων γαλαξιών, συμπεριλαμβανομένου του Γαλαξία μας (αν και η δική μας, που ονομάζεται Sagittarius A*, είναι σχετικά ελαφριά, με μόλις τέσσερα εκατομμύρια ηλιακές μάζες). Το πώς έγιναν τόσο μεγάλες εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έντονης επιστημονικής συζήτησης. Μπορεί να γεννιούνται ήδη μεγάλες και να μεγαλώνουν ακόμη περισσότερο ή να ξεκίνησαν μικρές και να αυξήθηκαν σε μέγεθος καθώς σχηματιζόταν γύρω τους ο γαλαξίας.

Οι υπερμαζικές μαύρες τρύπες συνήθως ζουν μοναχικές ζωές, αλλά αυτό μπορεί να αλλάξει όταν οι γαλαξίες συγκρούονται και συγχωνεύονται. Οι δύο υπερμαζικές μαύρες τρύπες στα κέντρα κάθε γαλαξία αρχίζουν να περιφέρονται η μία γύρω από την άλλη, όπως και τα ξαδέρφια τους με τις ταπεινές αστρικές μάζες. Μπορούν τελικά σπειροειδώς να συγκλίνουν και να συγχωνευθούν (αν και οι λεπτομέρειες είναι κάπως περίπλοκες).

Δεδομένων των τεράστιων μαζών τους, η τελική κοσμο-σεισμική έκρηξη βαρυτικής ακτινοβολίας που εκπέμπουν είναι ασύγκριτα μεγαλύτερη. Αν επαναλάβουμε τον παραπάνω υπολογισμό με ένα ζευγάρι μαύρων τρυπών 100 εκατομμυρίων ηλιακών μαζών η καθεμία, τα νούμερα εκτοξεύονται. Η ενέργεια που εκπέμπουν στο τελευταίο δευτερόλεπτο πριν την συγχώνευση είναι χιλιάδες φορές μεγαλύτερη από τη συνολική ενέργεια που εκπέμπουν όλα τα άστρα του ορατού σύμπαντος στο ίδιο χρονικό διάστημα!

Κι όμως, αυτές οι «μεγαλύτερες στο σύμπαν» εκρήξεις είναι αόρατες. Γιατί; Διότι τα ίδια τα βαρυτικά κύματα είναι αόρατα και μπορούν να εκπέμπονται χωρίς να συνοδεύονται από φως. Εξασθενούν επίσης με την απόσταση, και οι συγχωνεύσεις υπερμαζικών μαύρων τρυπών συμβαίνουν συνήθως δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά. Μέχρι να φτάσουν στη Γη, τα κύματα είναι σχεδόν μη ανιχνεύσιμα. Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι έχουμε δει μια τέτοια συγχώνευση, αν και δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί. Σε μια δεκαετία περίπου, μπορεί να έχουμε πολλά περισσότερα δεδομένα από την αποστολή LISA (Laser Interferometer Space Antenna) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, τα οποία θα αποδείξουν ότι αυτά τα ιλιγγιώδη, κολοσσιαία γεγονότα πράγματι συμβαίνουν.

Ακόμη και τώρα που διαβάζετε αυτές τις γραμμές, βαρυτικά κύματα από αφάνταστα κατακλυσμικές συγχωνεύσεις μαύρων τρυπών διαπερνούν το σώμα σας. Ευτυχώς όμως με την ισχύ τους πολύ εξασθενημένη, πολύ μικρότερη κι από έναν ψίθυρο, αφού προκλήθηκαν σε αδιανόητα μεγάλη απόσταση από τη Γη.

ΠΗΓΗ

Κατηγορίες:
Φυσική & Φιλοσοφία

Γιατί ο χώρος έχει τρεις διαστάσεις;

| 0 ΣΧΟΛΙΑ

Γιατί να μην έχει δύο, ή τέσσερις, ή επτά; Διότι αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, τότε η φυσική δεν θα λειτουργούσε σωστά(*)

Ένα πρόβλημα είναι ότι τα ηλιακά συστήματα δεν είναι σταθερά σε περισσότερες από τρεις διαστάσεις. Το δεύτερο (παρόμοιο) πρόβλημα είναι ότι ούτε τα άτομα θα ήταν σταθερά. Η εξίσωση Schrödinger για το άτομο του υδρογόνου δίνει δεσμευμένες καταστάσεις μόνο σε τρεις διαστάσεις.

Ακόμη ένα κβαντικό πρόβλημα είναι ότι το Καθιερωμένο Πρότυπο της σωματιδιακής φυσικής λειτουργεί μόνο σε ακριβώς τρεις χωρικές διαστάσεις. Βασίζεται στην κβαντική θεωρία πεδίου, όπου τα σωματίδια μπορούν να υποστούν άπειρες εικονικές διεργασίες. Οι υπολογισμοί στην κβαντική θεωρία πεδίου συνήθως οδηγούν σε άπειρα αποτελέσματα. Σε τρεις διαστάσεις, αυτά τα άπειρα μπορούν να απορροφηθούν σε έναν πεπερασμένο αριθμό μετρήσιμων σταθερών, μέσω μιας διαδικασίας που λέγεται επανακανονικοποίηση, κάτι που δεν συμβαίνει σε περισσότερες ή λιγότερες διαστάσεις.

Επιπλέον, υπάρχει και το ζήτημα της πολυπλοκότητας. Η χαοτική δυναμική σε συνεχή χρόνο απαιτεί τουλάχιστον τρεις διαστάσεις. Σε λιγότερες διαστάσεις το χάος δεν είναι δυνατό, ενώ σε περισσότερες γίνεται υπερβολικά έντονο.

Συνοψίζοντας, οι τρεις διαστάσεις απαιτούνται για να έχουμε σταθερές πλανητικές τροχιές, σταθερά άτομα, ένα συνεπές Καθιερωμένο Πρότυπο και πολυπλοκότητα στο όριο του χάους.

Ίσως λοιπόν ο χώρος να έχει τρεις διαστάσεις επειδή μόνο τότε μπορούν να υπάρξουν παρατηρητές που να θέσουν την ερώτηση.

περισσότερες λεπτομέρειες στο βίντεο που ακολουθεί:

(*) Ο φυσικός που δημοσίευσε για πρώτη φορά επιστημονική εργασία με σκοπό να εξηγήσει γιατί ζούμε σε τρεις διαστάσεις ήταν ο Paul Ehrenfest(*). Η εργασία του είχε τίτλο «In that way does it become manifest in the fundamental laws of physics that space has three dimensions?» . 
Ο Paul Ehrenfest ανήκε στην περίφημη Σχολή της Κοπεγχάγης και η συμβολή του στην θεμελίωση της κβαντικής φυσικής ήταν πολύ σημαντική. Όμως το τέλος του ήταν τραγικό. Στις 25 Σεπτεμβρίου του 1933 έφτασε στο Άμστερνταμ, για να επισκεφτεί τον μικρότερο γιό του Βάσικ, που βρισκόταν σε ίδρυμα για παιδιά με σοβαρή νοητική καθυστέρηση. Καθώς έπασχε από βαριά μορφή κατάθλιψης αποφάσισε ότι ο γιός του έπρεπε να απαλλαγεί από τη δυστυχία του ταυτόχρονα με τον ίδιο. Έτσι ο Ehrenfest τον πήγε σε ένα γειτονικό πάρκο, έβγαλε το περίστροφο και πυροβόλησε πρώτα τον Βάσικ και στη συνέχεια τον εαυτό του. Ο γιος  δεν πέθανε, αλλά έχασε την όρασή του από τη σφαίρα, ενώ ο θάνατος του πατέρα ήταν ακαριαίος.

ΠΗΓΗ

Κατηγορίες:
Φυσική & Φιλοσοφία

Το φαινόμενο Κόμπτον ως προϋπόθεση για την ύπαρξη της ζωής

| 0 ΣΧΟΛΙΑ

Στον πυρήνα του Ήλιου, η θερμοκρασία και η πίεση είναι τόσο υψηλές ώστε να πραγματοποιούνται πυρηνικές αντιδράσεις σύντηξης, με το υδρογόνο να μετατρέπεται σε ήλιο(1). Αυτή η αλληλουχία των πυρηνικών αντιδράσεων απελευθερώνει τεράστια ποσά ενέργειας με την μορφή ακτίνων γάμμα.

Εξαιτίας της σκέδασης Compton που υφίστανται τα φωτόνια στο ταξίδι τους από την καρδιά του Ήλιου μέχρι την επιφάνειά του, ο Ήλιος μας (αλλά και κάθε άστρο), αντί να είναι μια πηγή θανατηφόρας ακτινοβολίας μετατρέπεται σε πηγή ζωής. Το εντυπωσιακό είναι ότι αυτή η τυχαία διαδρομή που φαίνεται να ακολουθεί το φωτόνιο διαρκεί δεκάδες χιλιάδες χρόνια!

Εξαιτίας των ακραίων θερμοκρασιών η ύλη στο εσωτερικό του Ήλιου βρίσκεται σε κατάσταση πλάσματος – μια ασύλληπτα πυκνή «σούπα» από ελεύθερα ηλεκτρόνια και πρωτόνια. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, η ορατότητα στο εσωτερικό του Ήλιου είναι ελάχιστη. Θεωρούμε ότι η ύλη και το πεδίο ακτινοβολίας βρίσκονται σε κατάσταση πολύ κοντά στη θερμοδυναμική ισορροπία μεταξύ τους. Το θερμικό πεδίο ακτινοβολίας, το οποίο αντιστοιχεί σε μια κεντρική θερμοκρασία 15 εκατομμυρίων βαθμών, αποτελείται κατά κύριο λόγο από ακτίνες Χ, όπως αποδεικνύεται εύκολα μέσω του νόμου του Wien. Επειδή οι ακτίνες Χ και γ αλληλεπιδρούν έντονα με την ύλη, στο εσωτερικό του Ήλιου διανύουν κατά μέσο όρο μόλις μισό εκατοστό πριν συγκρουστούν και, στη συνέχεια, είτε επανεκπεμφθούν είτε σκεδαστούν σε τελείως διαφορετική κατεύθυνση. Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και ο Σούπερμαν δεν θα μπορούσε να δει πέρα από τη μύτη του, αν πετούσε στο εσωτερικό του Ήλιου! Γενικά, οι συνθήκες στο εσωτερικό του Ήλιου – αλλά και σε άλλα άστρα – θυμίζουν μια καυτή κόλαση. Υπάρχει μια αδιάκοπη αλληλεπίδραση σωματιδίων και φωτονίων που κινούνται χαοτικά, συγκρούονται βίαια μεταξύ τους, ή τα φωτόνια απορροφώνται από την ύλη και επανεκπέμπονται, ώστε τελικά να φαίνεται ότι έχουν ελάχιστη συνολική μετατόπιση προς οποιαδήποτε κατεύθυνση.

Ο πρώτος που αντιλήφθηκε ότι υπάρχει ένα μικρό, συστηματικό αποτέλεσμα σε αυτόν τον –φαινομενικά– τρελό χορό των φωτονίων μέσα σε άστρα σαν τον Ήλιο ήταν ο αστροφυσικός Έντινγκτον(2). Αυτή η κίνηση των φωτονίων ονομάζεται σήμερα «τυχαίος βηματισμός» και πρέπει να διακρίνεται σαφώς από την ελεύθερη πτήση. Διαμέσου αυτού του τυχαίου βηματισμού, ένα φωτόνιο απομακρύνεται βαθμιαία από το κέντρο του Ήλιου διαγράφοντας μια πορεία ζικ-ζακ, μέχρι να καταλήξει στην επιφάνεια. Κατά την διάρκεια αυτής της βασανιστικής διαδρομής, αλληλεπιδρά συνεχώς με την ύλη και μετασχηματίζεται εξαιτίας της σκέδασης Compton(3). Μέσω αυτού του φαινομένου, τα φωτόνια συγκρούονται με τα ελεύθερα ηλεκτρόνια του πλάσματος, αλλάζοντας συνεχώς με τυχαίο τρόπο κατεύθυνση και χάνοντας σταδιακά μέρος της ενέργειάς τους σε κάθε σύγκρουση.

Ως αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας, τα φωτόνια κατά μέσο όρο «υποβαθμίζονται», καθώς από υψηλής ενέργειας φωτόνια ακτίνων Χ, που είναι χαρακτηριστικά της κεντρικής θερμοκρασίας των 1,5 \times 10^7 K, μετατρέπονται σε φωτόνια του ορατού φωτός, χαρακτηριστικά της ενεργού θερμοκρασίας των 5.800 Κ στην επιφάνεια του άστρου. Αυτή η ενεργειακή υποβάθμιση των φωτονίων υψηλής ποιότητας (ακτίνων Χ και γ) σε οπτικά φωτόνια σχετικά «χαμηλότερης» ποιότητας, η οποία προκύπτει από τη διαδικασία της διάχυσης προς την επιφάνεια, είναι απολύτως αναμενόμενη βάσει του δεύτερου νόμου της θερμοδυναμικής.

Για να σχηματίσουμε μια ιδέα για το πόσο βασανιστική είναι αυτή η διαδρομή, αρκεί να αναφέρουμε ότι ο τυπικός χρόνος διάχυσης ενός φωτονίου μέσω του «τυχαίου βηματισμού» από το κέντρο του Ήλιου έως την επιφάνειά του εκτιμάται στα 30.000 χρόνια(4). Αυτό το νούμερο προκαλεί δέος, αν αντιπαρατεθεί με τα 2 δευτερόλεπτα περίπου που θα χρειαζόταν το φωτόνιο για να διασχίσει την ίδια απόσταση αν κινούνταν ελεύθερα σε ευθεία γραμμή! Είναι ακριβώς αυτή η εξαιρετικά αργή, προς τα έξω κίνηση των φωτονίων που ρυθμίζει και διατηρεί την λαμπρότητα του Ήλιου στη σταθερή τιμή των 3,9 \times 10^{33} erg/sec.

Αν δεν υπήρχε το φαινόμενο Compton να μειώνει την ενέργεια των φωτονίων στο εσωτερικό των άστρων όπως ο Ήλιος, στο σύμπαν μας θα πλειοψηφούσαν οι θανατηφόρες ακτινοβολίες που παράγονται στο εσωτερικό των άστρων. Οι ακτινοβολίες γ και Χ δεν είναι ασυμβίβαστες μόνο με την ζωή, αλλά και με την ίδια την ύπαρξη ύλης σε ατομική ή σε μοριακή μορφή. Έχουν ενέργειες της τάξης των εκατομμυρίων ηλεκτρονιοβόλτ (MeV), ικανές όχι απλώς να διαλύσουν τα άτομα στα ηλεκτρόνια και στους πυρήνες τους, αλλά να διαλύσουν και τους ίδιους τους πυρήνες.

Τα επικίνδυνα για τη ζωή υψηλής ενέργειας φωτόνια βασανίζονται για χιλιάδες χρόνια στην κόλαση του Ήλιου, υφίστανται μεταξύ άλλων και αμέτρητες σκεδάσεις Compton, μέχρι οι υψηλές τους ενέργειες να πέσουν λίγο χαμηλότερα από το κατώφλι των χημικών αντιδράσεων, ώστε αυτά να έχουν μεν αρκετή ενέργεια για να κάνουν χρήσιμο βιολογικό έργο, όχι όμως να προκαλούν χημικές αντιδράσεις οι οποίες θα διασπούσαν ξανά τα πολύτιμα μόρια που κάνουν δυνατή την ύπαρξη της ζωής στη Γη.

πηγές:
1. Frank Shu, Aστροφυσική – Δομή και εξέλιξη του Σύμπαντος
2. Στέφανος Τραχανάς, Κβαντομηχανική Λυκείου

(1) Στο εσωτερικό των άστρων όπως ο Ήλιος παράγεται ενέργεια από μια σειρά διαδοχικών πυρηνικών αντιδράσεων σύντηξης που ονομάζεται κύκλος σύντηξης πρωτονίου-πρωτονίου. Το συνολικό αποτέλεσμα αυτών των πυρηνικών αντιδράσεων είναι η παραγωγή ενός πυρήνα ηλίου από τέσσερις πυρήνες υδρογόνου (πρωτόνια): 4 1H → 4Ηe + 26.73 MeV
(2) Ο Arthur Eddington είναι ο αστροφυσικός που όταν ένας δημοσιογράφος τον ρώτησε αν αληθεύει το γεγονός ότι την θεωρία της σχετικότητας κατανοούν μόνο τρεις άνθρωποι στον κόσμο, τότε εκείνος κοντοστάθηκε και αφού σκέφτηκε για λίγη ώρα απάντησε: «προσπαθώ να βρω ποιος είναι ο τρίτος»!
(3) Το φαινόμενο Compton περιγράφει την κρούση ενός φωτονίου υψηλής ενέργειας (ακτίνας Χ ή γ) με ένα ελεύθερο ηλεκτρόνιο. Στη σύγκρουση αυτή, το φωτόνιο μεταβιβάζει ένα μέρος της ενέργειάς του στο ηλεκτρόνιο και σκεδάζεται σε νέα κατεύθυνση. Σύμφωνα με το πείραμα Compton, το σκεδαζόμενο φωτόνιο έχει μικρότερη ενέργεια, άρα μεγαλύτερο μήκος κύματος από το αρχικό: \lambda' - \lambda = \dfrac{h}{m_{0}c}(1- \cos \theta)
(4) Η μέση ελεύθερη διαδρομή \ell ορίζεται ως η μέση απόσταση που ταξιδεύει ένα φωτόνιο προτού συγκρουστεί με ένα ηλεκτρόνιο. Αν θεωρήσουμε την μέση πυκνότητα του Ήλιου ίση με 1,4 gr/cm3 και την μέση θερμοκρασία του 4,5 \times 10^6 Κ, τότε αποδεικνύεται ότι η μέση ελεύθερη διαδρομή του φωτονίου είναι περίπου \ell=0,5 cm. Η μέση ελεύθερη διαδρομή σχετίζεται με τον χρόνο που διαρκεί η τυχαία διαδρομή του φωτονίου στο εσωτερικό του Ήλιου με την εξίσωση: t = \dfrac{3R^2}{l c}, όπου R η ακτίνα του Ήλιου και c η ταχύτητα του φωτός. Αντικαθιστώντας τις αριθμητικές τιμές σ’ αυτόν τον τύπο παίρνουμε t=31.000 χρόνια! Στην πραγματικότητα, δεν είναι το ίδιο φωτόνιο που επιβιώνει σ΄αυτό το μακροχρόνιο ταξίδι. Εκτός από τις συνεχείς σκεδάσεις Compton, συμβαίνουν κι άλλα φαινόμενα – για παράδειγμα τα φωτόνια μπορεί να απορρροφηθούν πλήρως από το πλάσμα μεταφέροντας την ενέργειά τους στην ύλη. Η (σχεδόν) θερμοδυναμική ισορροπία διατηρείται καθώς το πλάσμα επανεκπέμπει διαρκώς νέα φωτόνια. Επειδή όμως τα στρώματα προς την επιφάνεια γίνονται όλο και ψυχρότερα, από την επιφάνεια του Ήλιου εκπέμπονται πολλά νέα φωτόνια χαμηλότερης ενέργειας που αντιστοιχούν στην ενέργεια ενός φωτονίου (γ ή Χ) υψηλής ενέργειας.

ΠΗΓΗ

Κατηγορίες:
Φυσική & Φιλοσοφία

Ο φυσικός που βρήκε έναν νέο τρόπο παρατήρησης του σύμπαντος

| 0 ΣΧΟΛΙΑ
Δύο σπειροειδείς γαλαξίες (κάτω δεξιά), τρεις συγχωνευόμενοι γαλαξίες (πάνω δεξιά) στο σμήνος της Παρθένου, καθώς επίσης αρκετές ομάδες μακρινών γαλαξιών και πολλά άστρα του Γαλαξία μας. Mια από τις πρώτες εικόνες του τηλεσκοπίου Vera Rubin που δόθηκαν στη δημοσιότητα πριν από μερικούς μήνες.

Το πανίσχυρο νέο τηλεσκόπιο Vera Rubin στη Χιλή, που τέθηκε φέτος σε λειτουργία υπόσχεται επανάσταση στη χαρτογράφηση του σύμπαντος. Πήρε το όνομά του από την αστρονόμο Vera Rubin και φιλοξενεί τον ισχυρότερο ψηφιακό φωτογραφικό μηχανισμό στον κόσμο. Οι πρώτες φωτογραφίες του κατέγραψαν το φως από εκατομμύρια μακρινά άστρα και γαλαξίες σε πρωτοφανή κλίμακα – και στο μέλλον αναμένεται ότι θα αποκαλύψουν χιλιάδες αστεροειδείς που δεν έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα.

Το αστεροσκοπείο Vera Rubin οραματίστηκε για πρώτη φορά ο Τόνι Τάισον πριν από 30 χρόνια και πλέον. Η εργασία του στην τεχνολογία των ψηφιακών φωτογραφικών μηχανών ήταν αναπόσπαστο μέρος της ανάπτυξης του τηλεσκοπίου. Παρά το βάρος του περίπου 350 τόνων, το τηλεσκόπιο έχει έναν συμπαγή σχεδιασμό που του επιτρέπει να κινείται ευέλικτα, καταγράφοντας μια διαφορετική έκθεση κάθε 40 δευτερόλεπτα. Θα χαρτογραφεί τρισδιάστατα την αόρατη σκοτεινή ύλη του σύμπαντος, θα ανιχνεύει εκατομμύρια πάλσαρ ή σουπερνόβα και θα εντοπίζει αστεροειδείς που θα μπορούσαν να απειλήσουν τη Γη. Ο Τάισον όχι μόνο συνέλαβε το έργο, αλλά το προώθησε και το προχώρησε, παρά τον αρχικό σκεπτικισμό.

Ο Τάισον λίγο μετά την απόκτηση του διδακτορικού του στη φυσική, εντάχθηκε στα εργαστήρια AT&T Bell στο Murray Hill του New Jersey το 1969. Εργάστηκε σε έναν πρώιμο ανιχνευτή βαρυτικών κυμάτων και στη συνέχεια ενδιαφέρθηκε για τους αισθητήρες CCD (Charge Coupled Device) οι οποίοι μόλις είχαν εφευρεθεί. Συνειδητοποίησε ότι η ικανότητά τους να ανιχνεύουν ακόμη και μικροσκοπικές ποσότητες φωτός θα μπορούσε να μεταμορφώσει την αστρονομία. Ξεκίνησε να χρησιμοποιεί αυτούς τους αισθητήρες για να αποκαλύψει τους πιο αμυδρούς και πιο μακρινούς γαλαξίες.

Ο απώτερος στόχος του ήταν να απεικονίσει μεγάλα τμήματα του ουρανού, μετρώντας πώς τα σχήματα των γαλαξιών παραμορφώνονταν καθώς το φως τους ταξίδευε σε ένα σύμπαν γεμάτο με τεράστιες μάζες σκοτεινής ύλης.

Το 2000, ο Τάισον ήταν ένας από τους πρώτους φυσικούς που χρησιμοποίησε την τεχνική, που ονομάζεται «ασθενής βαρυτικός φακός», για να αποκαλύψει την παρουσία σκοτεινής ύλης.

Εν τω μεταξύ, ο Tάισον συνέχισε να χρησιμοποιεί CCD για την κατασκευή όλο και μεγαλύτερων ψηφιακών φωτογραφικών μηχανών για τηλεσκόπια. Μία που κατασκεύασε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 εγκαταστάθηκε σε ένα αμερικανικό τηλεσκόπιο στη Χιλή και αποτέλεσε βασικό εργαλείο στην ανακάλυψη της σκοτεινής ενέργειας το 1998. Ενώ εργαζόταν σε αυτό το τηλεσκόπιο, ο Tάισον συνέλαβε την ιδέα για το τηλεσκόπιο Rubin για την οποία πρωτοστάτησε, από την πρώτη πρόταση το 2000 μέχρι την ολοκλήρωσή της. Εξακολουθεί να κατέχει τον ρόλο του επικεφαλής επιστήμονα, διαχειριζόμενος τη ρύθμιση της πολύπλοκης συσκευής.

Οι ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές που κατασκευάζονται από CCD αποτελούν πλέον το τυπικό εργαλείο οπτικής απεικόνισης σε όλη την αστρονομία, αλλά το τηλεσκόπιο στο αστεροσκοπείο Rubin, που ονομάζεται Simonyi Survey Telescope, διαθέτει την μεγαλύτερη ψηφιακή κάμερα που έχει κατασκευαστεί μέχρι σήμερα. Έχει το μέγεθος ενός μικρού αυτοκινήτου και μπορεί να καταγράψει 3.200 megapixel σε κάθε λήψη, και θα αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο κάνουμε αστρονομία.

Ακόμα και στην ηλικία των 85 ετών, ο Τάισον δεν έχει καμία πρόθεση να επιβραδύνει. Αναμένει ότι το τηλεσκόπιό του θα υλοποιήσει το απόλυτο όραμα, διεξάγοντας την μεγαλύτερη έρευνα του φαινομένου ασθενούς βαρυτικού φακού στο σύμπαν. Αναμένει επίσης ότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να μας αποκαλύψει κάτι πραγματικά απρόσμενο.

ΠΗΓΗ

 

Κατηγορίες:
Φυσική & Φιλοσοφία

Οι μηχανές του James Watt που άλλαξαν τον κόσμο

| 0 ΣΧΟΛΙΑ
Στη μικρή πόλη Γκρίνoκ της Σκωτίας, το 1736, ένα παιδί γεννιέται σε μια οικογένεια ναυπηγών. Ο James Watt είναι μικρόσωμος, φιλάσθενος, με συχνούς πονοκεφάλους.Μα βρίσκει παρηγοριά στον πάγκο με τα εργαλεία του πατέρα του. Εκεί, ανάμεσα σε κατσαβίδια, ξύλα και μέταλλα, φτιάχνει μινιατούρες μηχανισμών, δοκιμάζει, σπάει, ξαναφτιάχνει.Ο κόσμος γύρω του μοιάζει τεράστιος, αλλά στο μικρό του εργαστήριο μπορεί να τον εξηγήσει.

Σπουδές, μαθητεία και ασθένειες

Στα 17 αποφασίζει: θέλει να γίνει κατασκευαστής μαθηματικών οργάνων. Ταξιδεύει στη Γλασκώβη και αργότερα στο Λονδίνο. Η μαθητεία είναι σκληρή· δουλειά δέκα ωρών την ημέρα, κρύο, φτώχεια, λιγοστό φαγητό.

Η υγεία του καταρρέει, μα η γνώση μένει. Όταν επιστρέφει στη Σκωτία, ανοίγει εργαστήριο μέσα στο πανεπιστήμιο της Γλασκώβης. Φτιάχνει όργανα μέτρησης, γνώμονα και πυξίδες, αλλά κερδίζει και κάτι πιο σημαντικό: τη φιλία σπουδαίων επιστημόνων, όπως του χημικού Joseph Black, που θα του ανοίξουν δρόμους.

Η στιγμή της έμπνευσης

Πριν τον James Watt, oι πρώτες ατμομηχανές του Thomas Newcomen είχαν σημαντικά προβλήματα: ήταν πολύ αργές, είχαν μεγάλη κατανάλωση κάρβουνου εξαιτίας των απωλειών ενέργειας και πολύ μικρή απόδοση. Ο James Watt έλυσε το πρόβλημα διαφυγής θερμικής ενέργειας κάνοντας την ατμομηχανή πιο λειτουργική με υψηλή απόδοση, πραγματοποιώντας την συμπύκνωση του ατμού σε ξεχωριστό δοχείο. (A monograph concerning the history of, and technical information on, the NEWCOMEN, the BOULTON & WATT and the CORNISH engines)

Είναι 1764 όταν του ζητούν να επισκευάσει ένα μικρό μοντέλο ατμομηχανής Newcomen. Ο Watt παρατηρεί πως η μηχανή ξοδεύει αλόγιστα ατμό· κάθε φορά που ο κύλινδρος γεμίζει, ψύχεται, μετά ξαναζεσταίνεται. «Είναι σαν να βράζεις νερό σε ένα σουρωτήρι», σκέφτεται.

Μήνες ολόκληρους βασανίζεται με το πρόβλημα. Μέχρι που ένα Σαββατιάτικο απόγευμα, περπατώντας σε ένα λιβάδι, του έρχεται η ιδέα: «Και αν η συμπύκνωση γίνει σε ξεχωριστό δοχείο, χωρίς να κρυώνει ο κύλινδρος;».

Την επόμενη μέρα δοκιμάζει μια πρόχειρη κατασκευή με μια χάλκινη σύριγγα. Και δουλεύει. Είναι η στιγμή που αλλάζει την ιστορία.

Η πρώτη απογοήτευση

Το να έχεις μια ιδέα δεν σημαίνει πως μπορείς να τη φτιάξεις. Τα πρώτα του μεγάλα μοντέλα αποτυγχάνουν.

Ο ατμός διαφεύγει, τα έμβολα μπάζουν· ο Watt προσπαθεί να τα σφραγίσει με λάδια, τσόχα, ακόμη και… κοπριά αλόγων. Οι μηχανές δεν δουλεύουν όπως πρέπει. Χρέη συσσωρεύονται. Σχεδόν τα παρατά.

Όμως η τύχη τού χαμογελά. Γνωρίζει τον βιομήχανο Matthew Boulton, που βλέπει στο ταπεινό του σχέδιο μια επανάσταση. Ο Boulton έχει το κεφάλαιο και την οργάνωση· ο Watt έχει την ιδέα. Το 1775 ενώνουν τις δυνάμεις τους.

Η συμμαχία που αλλάζει τον κόσμο

Στο εργοστάσιο του Boulton, κοντά στο Μπέρμιγχαμ, γεννιούνται οι πρώτες βιομηχανικές ατμομηχανές.

Το 1776, μία μηχανή τοποθετείται σε ανθρακωρυχείο του Στάφορντσάιρ: αντλεί νερά με ταχύτητα και οικονομία που κανείς δεν είχε φανταστεί. Οι εργάτες χειροκροτούν, οι εφημερίδες γράφουν για το «θαύμα».

Η ζήτηση εκτοξεύεται. Σύντομα, οι μηχανές του Watt δεν περιορίζονται στα ορυχεία· κινούν μύλους, υφαντουργεία, χαλυβουργεία, αποστακτήρια. Η παραγωγή παίρνει φωτιά. Η Βιομηχανική Επανάσταση επιταχύνεται.

Από την ατμομηχανή στο «άλογο» και το «watt»

Ο Watt δεν σταματά στις πρώτες βελτιώσεις. Επινοεί το «διπλής ενέργειας έμβολο», την «παράλληλη κίνηση», τον φυγόκεντρο ρυθμιστή.

Για να μετρήσει τη δύναμη των μηχανών του, καθιερώνει την έννοια της «ιπποδύναμης». Αιώνες αργότερα, το όνομά του θα γίνει η μονάδα ισχύος που όλοι γνωρίζουμε: το watt.

Παρά την τεράστια επιτυχία, ο James Watt παραμένει ντροπαλός και σεμνός. «Θα προτιμούσα να αντιμετωπίσω κανόνι παρά να κάνω παζάρια», γράφει κάποτε σε επιστολή του. Προτιμά το εργαστήριό του από τις αίθουσες των επιχειρήσεων.

Στα γεράματά του ασχολείται με παράξενα χόμπι: φτιάχνει μηχανές που χαράζουν γλυπτά, πειραματίζεται με τη ροή του νερού.

Η κληρονομιά

Ο James Watt πεθαίνει σαν σήμερα, 25 Αυγούστου 1819, στο σπίτι του κοντά στο Μπέρμιγχαμ, σε ηλικία 83 ετών.

Μέχρι το τέλος, παραμένει ο σιωπηλός μάστορας που άλλαξε τον κόσμο όχι με θόρυβο, αλλά με επιμονή, μεθοδικότητα και φαντασία.

Η μηχανή του άναψε το καμίνι της Βιομηχανικής Επανάστασης, χάρισε δύναμη σε εργοστάσια και πλοία, άνοιξε τον δρόμο για έναν νέο αιώνα. Κι έμεινε για πάντα σύμβολο: κάθε φορά που μετράμε την ισχύ σε watts, θυμόμαστε εκείνον τον Σκωτσέζο που, ένα απόγευμα του 1765, σταμάτησε να περπατά στο λιβάδι και άρχισε να αλλάζει τον κόσμο.

 

… ανάβοντας το καμίνι της Βιομηχανικής Επανάστασης

Στη μικρή πόλη Γκρίνoκ της Σκωτίας, το 1736, ένα παιδί γεννιέται σε μια οικογένεια ναυπηγών. Ο James Watt είναι μικρόσωμος, φιλάσθενος, με συχνούς πονοκεφάλους.

Μα βρίσκει παρηγοριά στον πάγκο με τα εργαλεία του πατέρα του. Εκεί, ανάμεσα σε κατσαβίδια, ξύλα και μέταλλα, φτιάχνει μινιατούρες μηχανισμών, δοκιμάζει, σπάει, ξαναφτιάχνει.

Ο κόσμος γύρω του μοιάζει τεράστιος, αλλά στο μικρό του εργαστήριο μπορεί να τον εξηγήσει.

Σπουδές, μαθητεία και ασθένειες

Στα 17 αποφασίζει: θέλει να γίνει κατασκευαστής μαθηματικών οργάνων. Ταξιδεύει στη Γλασκώβη και αργότερα στο Λονδίνο. Η μαθητεία είναι σκληρή· δουλειά δέκα ωρών την ημέρα, κρύο, φτώχεια, λιγοστό φαγητό.

Η υγεία του καταρρέει, μα η γνώση μένει. Όταν επιστρέφει στη Σκωτία, ανοίγει εργαστήριο μέσα στο πανεπιστήμιο της Γλασκώβης. Φτιάχνει όργανα μέτρησης, γνώμονα και πυξίδες, αλλά κερδίζει και κάτι πιο σημαντικό: τη φιλία σπουδαίων επιστημόνων, όπως του χημικού Joseph Black, που θα του ανοίξουν δρόμους.

Η στιγμή της έμπνευσης

Πριν τον James Watt, oι πρώτες ατμομηχανές του Thomas Newcomen είχαν σημαντικά προβλήματα: ήταν πολύ αργές, είχαν μεγάλη κατανάλωση κάρβουνου εξαιτίας των απωλειών ενέργειας και πολύ μικρή απόδοση. Ο James Watt έλυσε το πρόβλημα διαφυγής θερμικής ενέργειας κάνοντας την ατμομηχανή πιο λειτουργική με υψηλή απόδοση, πραγματοποιώντας την συμπύκνωση του ατμού σε ξεχωριστό δοχείο. (A monograph concerning the history of, and technical information on, the NEWCOMEN, the BOULTON & WATT and the CORNISH engines)

Είναι 1764 όταν του ζητούν να επισκευάσει ένα μικρό μοντέλο ατμομηχανής Newcomen. Ο Watt παρατηρεί πως η μηχανή ξοδεύει αλόγιστα ατμό· κάθε φορά που ο κύλινδρος γεμίζει, ψύχεται, μετά ξαναζεσταίνεται. «Είναι σαν να βράζεις νερό σε ένα σουρωτήρι», σκέφτεται.

Μήνες ολόκληρους βασανίζεται με το πρόβλημα. Μέχρι που ένα Σαββατιάτικο απόγευμα, περπατώντας σε ένα λιβάδι, του έρχεται η ιδέα: «Και αν η συμπύκνωση γίνει σε ξεχωριστό δοχείο, χωρίς να κρυώνει ο κύλινδρος;».

Την επόμενη μέρα δοκιμάζει μια πρόχειρη κατασκευή με μια χάλκινη σύριγγα. Και δουλεύει. Είναι η στιγμή που αλλάζει την ιστορία.

Η πρώτη απογοήτευση

Το να έχεις μια ιδέα δεν σημαίνει πως μπορείς να τη φτιάξεις. Τα πρώτα του μεγάλα μοντέλα αποτυγχάνουν.

Ο ατμός διαφεύγει, τα έμβολα μπάζουν· ο Watt προσπαθεί να τα σφραγίσει με λάδια, τσόχα, ακόμη και… κοπριά αλόγων. Οι μηχανές δεν δουλεύουν όπως πρέπει. Χρέη συσσωρεύονται. Σχεδόν τα παρατά.

Όμως η τύχη τού χαμογελά. Γνωρίζει τον βιομήχανο Matthew Boulton, που βλέπει στο ταπεινό του σχέδιο μια επανάσταση. Ο Boulton έχει το κεφάλαιο και την οργάνωση· ο Watt έχει την ιδέα. Το 1775 ενώνουν τις δυνάμεις τους.

Η συμμαχία που αλλάζει τον κόσμο

Στο εργοστάσιο του Boulton, κοντά στο Μπέρμιγχαμ, γεννιούνται οι πρώτες βιομηχανικές ατμομηχανές.

Το 1776, μία μηχανή τοποθετείται σε ανθρακωρυχείο του Στάφορντσάιρ: αντλεί νερά με ταχύτητα και οικονομία που κανείς δεν είχε φανταστεί. Οι εργάτες χειροκροτούν, οι εφημερίδες γράφουν για το «θαύμα».

Η ζήτηση εκτοξεύεται. Σύντομα, οι μηχανές του Watt δεν περιορίζονται στα ορυχεία· κινούν μύλους, υφαντουργεία, χαλυβουργεία, αποστακτήρια. Η παραγωγή παίρνει φωτιά. Η Βιομηχανική Επανάσταση επιταχύνεται.

Από την ατμομηχανή στο «άλογο» και το «watt»

Ο Watt δεν σταματά στις πρώτες βελτιώσεις. Επινοεί το «διπλής ενέργειας έμβολο», την «παράλληλη κίνηση», τον φυγόκεντρο ρυθμιστή.

Για να μετρήσει τη δύναμη των μηχανών του, καθιερώνει την έννοια της «ιπποδύναμης». Αιώνες αργότερα, το όνομά του θα γίνει η μονάδα ισχύος που όλοι γνωρίζουμε: το watt.

Παρά την τεράστια επιτυχία, ο James Watt παραμένει ντροπαλός και σεμνός. «Θα προτιμούσα να αντιμετωπίσω κανόνι παρά να κάνω παζάρια», γράφει κάποτε σε επιστολή του. Προτιμά το εργαστήριό του από τις αίθουσες των επιχειρήσεων.

Στα γεράματά του ασχολείται με παράξενα χόμπι: φτιάχνει μηχανές που χαράζουν γλυπτά, πειραματίζεται με τη ροή του νερού.

Η κληρονομιά

Ο James Watt πεθαίνει σαν σήμερα, 25 Αυγούστου 1819, στο σπίτι του κοντά στο Μπέρμιγχαμ, σε ηλικία 83 ετών.

Μέχρι το τέλος, παραμένει ο σιωπηλός μάστορας που άλλαξε τον κόσμο όχι με θόρυβο, αλλά με επιμονή, μεθοδικότητα και φαντασία.

Η μηχανή του άναψε το καμίνι της Βιομηχανικής Επανάστασης, χάρισε δύναμη σε εργοστάσια και πλοία, άνοιξε τον δρόμο για έναν νέο αιώνα. Κι έμεινε για πάντα σύμβολο: κάθε φορά που μετράμε την ισχύ σε watts, θυμόμαστε εκείνον τον Σκωτσέζο που, ένα απόγευμα του 1765, σταμάτησε να περπατά στο λιβάδι και άρχισε να αλλάζει τον κόσμο.

ΠΗΓΗ

Κατηγορίες:
Φυσική & Φιλοσοφία

Η σχέση Αστροφυσικής και Τεχνητής Νοημοσύνης

| 0 ΣΧΟΛΙΑ
00:0002:33 Eισαγωγή 02:3404:20 Τι θα συνέβαινε αν ο Αϊνστάιν και ο Χόκινγκ είχαν στη διάθεσή τους εξελιγμένη ΤΝ; 04:2107:14 Μπορεί η ΤΝ να ανατρέψει κάποτε κυρίαρχες θεωρίες της Φυσικής και της Αστροφυσικής; 07:1512:11 Η παγκόσμια πρωτιά του ΑΠΘ και ο ήχος του Σύμπαντος 12:1214:38 Γιατί είναι σημαντική για τον μέσο άνθρωπο η έρευνα για τις μαύρες τρύπες; 14:3919:20 Η προοπτική της αστρονομίας βαρυτικών κυμάτων στην Ελλάδα και το τηλεσκόπιο του Αϊνστάιν 19:2123:35 Μπορεί η ΤΝ να «καθαρίσει» τα διαστημικά σκουπίδια; 23:3626:46 Τι πρέπει να γνωρίζουν όσοι θέλουν να συνδυάσουν την Αστροφυσική με την ΤΝ;

«Πραγματικά πιστεύω ότι εάν την εποχή που ο Αϊνστάιν έψαχνε για τη θεωρία της σχετικότητας είχε στη διάθεσή του την ΤΝ ως βοηθό, ώστε να επιταχύνει τους υπολογισμούς του, τη διατύπωση και τον έλεγχο ιδεών, πιθανόν θα είχε κάνει πολύ μεγαλύτερη πρόοδο και θα είχε φτάσει πιο κοντά εκεί που όλοι προσπαθούμε να φτάσουμε ακόμη και σήμερα» σημειώνει ο κ. Στεργιούλας, υπενθυμίζοντας ότι είχε πάρει αρκετά χρόνια στον Αϊνστάιν για να κάνει το πρώτο βήμα, να διατυπώσει την ειδική θεωρία της σχετικότητας και έπειτα χρειάστηκε άλλη μια δεκαετία, για να καταλήξει στη γενική θεωρία. 

«Κι από τότε μέχρι το τέλος της ζωής του, δηλαδή από το 1915 και για άλλες τέσσερις δεκαετίες, προσπαθούσε να ενοποιήσει όλες τις δυνάμεις της φύσης, χωρίς να καταφέρει στο τέλος ό,τι ούτε σήμερα έχει καταφέρει κανείς. Η ΤΝ πιθανώς θα τον βοηθούσε να επιταχύνει σημαντικά. Και αυτό ισχύει φυσικά και για τον Χόκινγκ, για ό,τι προσπαθούσε ν’ ανακαλύψει σε σχέση με τις μαύρες τρύπες» εκτιμά. 

Είναι γεγονός πως η ΤΝ κοιτάζει εδώ και χρόνια προς τ’ αστέρια και η σχέση της με την Αστροφυσική γίνεται πιο στενή. Πρόσφατα μάλιστα, η ερευνητική Ομάδα Βαρυτικών Κυμάτων του ΑΠΘ, με επικεφαλής τον κ. Στεργιούλα, κατέκτησε παγκόσμια πρωτιά, ανακαλύπτοντας -μέσω αλγορίθμου ΤΝ, που αναπτύχθηκε εξολοκλήρου στη Θεσσαλονίκη- οκτώ νέα βαρυτικά κύματα, που προέρχονται από συγκρούσεις μαύρων τρυπών. 

Ενώνοντας κουκίδες

Μπορεί η ΤΝ να «ενώσει κουκίδες» με τρόπο που οι άνθρωποι δυσκολεύονται ή κι αδυνατούν να συλλάβουν, ανατρέποντας έτσι ακόμη και κυρίαρχες θεωρίες της Φυσικής ή της Αστροφυσικής για τη δημιουργία του Σύμπαντος, τις μαύρες τρύπες ή τη σκοτεινή ύλη; 

«Σε κάποιες περιπτώσεις υπάρχουν ισχυρά πειραματικά δεδομένα, που δεν πιστεύουμε ότι μπορούν ν’ ανατραπούν. Αλλά υπάρχουν και πολλές αβεβαιότητες και σε αυτές τις περιπτώσεις υπάρχει περιθώριο να βρούμε μια καλύτερη θεωρία από αυτήν που έχουμε σήμερα. Αυτό συμβαίνει για παράδειγμα στην Κοσμολογία. Μπορεί να λέμε ότι η επικρατούσα θεωρία για τη δημιουργία του Σύμπαντος σήμερα και το πώς αυτό εξελίχθηκε κατόπιν να είναι αυτή του Big Bang, υπάρχουν όμως κι άλλες θεωρίες (…) Ποια είναι σωστή; Αυτό μόνο η παρατήρηση θα μπορέσει να μας το πει κάποτε, όταν συλλέξουμε πιο πολλά δεδομένα.  Άρα η ΤΝ αυτό στο οποίο θα μπορέσει να μας βοηθήσει είναι να συνδυάσουμε τις παρατηρήσεις με τα δεδομένα και με τη θεωρία, για να μπορέσουμε ίσως να ξεχωρίσουμε ποια από τις πολλές εναλλακτικές θεωρίες είναι τελικά η καλύτερη» εξηγεί ο καθηγητής.

Τεχνητή Νοημοσύνη, διαστημικά απορρίμματα και το φαινόμενο της χιονοστιβάδας

 Στο Διάστημα αυτήν τη στιγμή υπάρχουν σε τροχιά περίπου 30.000 καταλογογραφημένα αντικείμενα άνω των 10 εκατοστών, που ουσιαστικά αποτελούν ανθρωπογενή διαστημικά σκουπίδια. Μάλιστα, ο πληθυσμός τους μπορεί ν’ αυξηθεί εκθετικά κάποια στιγμή, αν χτυπήσουν έναν μεγάλο δορυφόρο για παράδειγμα, δημιουργώντας έτσι ακόμη περισσότερα απορρίμματα, που με τη σειρά τους μπορεί να προσκρούσουν αλλού κ.ο.κ. Μπορεί να βοηθήσει η ΤΝ ν’ αντιμετωπιστεί αυτό το πρόβλημα;

«(…) Tα διαστημικά απορρίμματα πρέπει να τα έχουμε υπό στενή παρακολούθηση με τηλεσκόπια (…) Κι όσο πιο πολλοί οι δορυφόροι τόσο περισσότερη δουλειά για τους αστρονόμους. Γίνονται βάρδιες κάθε βράδυ από υποψήφιους/ες διδάκτορες, με την αρμοδιότητα και την ευθύνη να παρακολουθούν συγκεκριμένους δορυφόρους, διότι υπάρχει ο φόβος ότι κάποια στιγμή μπορεί να γίνει κάποια σύγκρουση ή έκρηξη εκεί πάνω» επισημαίνει ο κ. Στεργιούλας.

Εκρήξεις δορυφόρων στο Διάστημα, λέει, έχουν συμβεί στο παρελθόν και έχουν διασκορπιστεί θραύσματα, κάποια από τα οποία θα μπορούσαν να χτυπήσουν δεύτερο δορυφόρο και τα κομμάτια εκείνου κάποιον τρίτο κι ούτω καθεξής, δημιουργώντας φαινόμενο χιονοστιβάδας. «Αν συμβεί αυτό και γενικευθεί, υπάρχει κίνδυνος να σταματήσει εντελώς η διαστημική εξερεύνηση, διότι όλοι οι δορυφόροι σε χαμηλή τροχιά γύρω από Γη θα αχρηστευτούν. Τεράστιος θα είναι ο κίνδυνος για νέες διαστημικές αποστολές με αστροναύτες, γιατί ανά πάσα στιγμή θα υπάρχει σημαντική πιθανότητα να χτυπηθούν» περιγράφει και προσθέτει ότι ενδεχόμενη τέτοια εξέλιξη δεν σημαίνει απλά ότι η διαστημική εξερεύνηση θα πήγαινε πάρα πολύ πίσω, αλλά κι ότι θα υπήρχαν σοβαρότατα προβλήματα στις τηλεπικοινωνίες, τα συστήματα GPS, τις τράπεζες, τη μεταφορά χρημάτων και σε πολλά ακόμη πεδία.

Πώς μπορεί λοιπόν να βοηθήσει η ΤΝ, ώστε να αποφευχθούν τέτοια σενάρια; «Σήμερα έχουν καταγραφεί δεκάδες χιλιάδες διαστημικά απορρίμματα και παρακολουθείται πολύ μεγάλος αριθμός αυτών -εκεί είναι που μπορεί να βοηθήσει η ΤΝ: να εκπαιδευτεί ν’ αναγνωρίζει εγκαίρως τον κίνδυνο και να δίνει αξιόπιστα alert για τέτοια συμβάντα, όχι ψευδείς συναγερμούς» επισημαίνει.

Η βασική συμβουλή προς όποιον θέλει να συνδυάσει Αστροφυσική και ΤΝ 

Ποια θα ήταν η βασική συμβουλή του προς όποιον/α θέλει να συνδυάσει Αστροφυσική και ΤΝ; «Θα πρότεινα να ξεκινήσει από τη Φυσική. Η φυσική είναι θεμελιώδης θεωρία. Το είδαμε και πρόσφατα στην απονομή του βραβείου Νόμπελ Φυσικής για τα τεχνητά νευρωνικά δίκτυα -όλα αυτά συνδέονται. Διότι η θεωρία πίσω από τα βασικά τεχνητά νευρωνικά δίκτυα (…) χρησιμοποιεί έννοιες της Στατιστικής Φυσικής. Σκεφτείτε επίσης τα ρομπότ που θα μπορούν να λειτουργούν εντελώς αυτόνομα με ΤΝ. Θα χρειαστεί να αλληλεπιδράσουν με τον φυσικό κόσμο, να γνωρίζουν πώς θα πρέπει να αντιδράσουν μπροστά σε ένα εμπόδιο, ανάλογα με το είδος και το υλικό του εμποδίου. Όλα αυτά είναι Φυσική και (…) ένας/μια φυσικός θα μπορέσει εύκολα να αντιληφθεί πώς να τα εφαρμόσει» εξηγεί ο κ. Στεργιούλας.

Προτείνει λοιπόν ένα πρώτο πτυχίο στη Φυσική και υπενθυμίζει πως το αντίστοιχο Τμήμα του ΑΠΘ προσφέρει επτά διαφορετικά μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών, σε πάρα πολλούς κλάδους και στην Υπολογιστική Φυσική, όπου έχει πλέον εισαχθεί και το μάθημα για την Τεχνητή Νοημοσύνη. «Μετά το πρώτο πτυχίο μπορεί κάποιος/α να εξειδικευτεί σε ό, τι θέλει, αλλά το πρώτο πτυχίο προτείνω να είναι της Φυσικής» επισημαίνει.

Με τον Νίκο Στεργιούλα συζητήσαμε ακόμη για τη -στηριγμένη στην ΤΝ- παγκόσμια πρωτιά της Ομάδας Βαρυτικών Κυμάτων (δημοσιευμένη ως A. Koloniari et al. 2025), την  προοπτική της Ελλάδας σε αυτό το πεδίο (με υποστήριξη από το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας – ΕΛΙΔΕΚ και από την Ευρωπαϊκή Ένωση – PICO Project), γιατί τα βαρυτικά κύματα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως ο ήχος του Σύμπαντος, αλλά και γιατί είναι σημαντική για τον μέσο άνθρωπο η έρευνα για τις μαύρες τρύπες. 

ΠΗΓΗ

Κατηγορίες:
Φυσική & Φιλοσοφία

Σχετικά με το τρίτο διαστρικό αντικείμενο που διασχίζει το ηλιακό μας σύστημα

| 0 ΣΧΟΛΙΑ

 

Το διαστρικό αντικείμενο ανακαλύφθηκε πριν από τέσσερις μήνες και ονομάστηκε προσωρινά A11pl3Z. Στη συνέχεια χαρακτηρίστηκε ως κομήτης και ονομάστηκε επίσημα C/2025 N1 (ATLAS) ή 3I/ATLAS (όπου το 3Ι σημαίνει ότι είναι το τρίτο διαστρικό αντικείμενο που έχει ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα, μετά τα 1I/Oumuamua και 2I/Borisov).

Ο κομήτης 3I/ATLAS, πλησίασε σε απόσταση περίπου 126 εκατομμυρίων μιλίων (203 εκατομμύρια χιλιόμετρα) από τον ήλιο μας, σύμφωνα με το EarthSky. Το αντικείμενο αυτήν τη στιγμή βρίσκεται πίσω από τον ήλιο, από την οπτική γωνία των επίγειων τηλεσκόπων, αλλά οι αστρονόμοι αναμένουν ότι θα είναι σε θέση να παρατηρήσουν ξανά τον κομήτη μέσα στις επόμενες εβδομάδες, δήλωσε ο Darryl Seligman, επίκουρος καθηγητής στο τμήμα φυσικής και αστρονομίας του Πανεπιστημίου Michigan State. Οι ερασιτέχνες αστρονόμοι που χρησιμοποιούν τηλεσκόπια θα μπορούν να δουν το αντικείμενο στον πρωινό ουρανό, αρχής γενομένης από τις 11 Νοεμβρίου.

Καθώς το αντικείμενο πλησίαζε στο πλησιέστερο σημείο του από τον ήλιο (περιήλιο), η τεράστια ηλιακή λάμψη καθιστούσε σχεδόν αδύνατη την παρατήρησή του με επίγειους τηλεσκόπους. Έτσι, οι αστρονόμοι στράφηκαν σε διαστημικά ηλιακά παρατηρητήρια όπως τα SOHO, STEREO-A και GOES-19 για να το παρακολουθήσουν προσεκτικά.

Σε άρθρο που δημοσιεύθηκε στο arXiv [Rapid Brightening of 3I/ATLAS Ahead of Perihelion], οι ερευνητές επιβεβαίωσαν ότι καθώς ο κομήτης πλησίαζε τον ήλιο, φωτίζονταν με ρυθμό που επιταχυνόταν απότομα. Αυτή η αύξηση ήταν πιο ακραία από ό,τι έχει παρατηρηθεί ποτέ σε κομήτη. Τα παγοειδή αυτά σώματα συνήθως φωτίζονται αργά καθώς θερμαίνονται. Ο κομήτης φαινόταν επίσης μπλε, κάτι που εξέπληξε τους επιστήμονες, καθώς οι κομήτες συνήθως εμφανίζονται κόκκινοι λόγω της σκόνης που αντανακλά το ηλιακό φως.

«Η πρόχειρη ανάλυσή μας αυτών των δεδομένων υποδηλώνει ότι ο κομήτης πιθανότατα θα εμφανιστεί από τη σύζευξη σημαντικά φωτεινότερος από όταν εισήλθε, με εκτιμώμενο γεωκεντρικό μέγεθος V περίπου 9 στο περιήλιο, ίσως λόγω έντονης, ορατής εκπομπής αερίων», έγραψαν οι ερευνητές στο άρθρο τους.

Ενώ τα αίτια της ακραίας συμπεριφοράς του κομήτη παραμένουν αινιγματικά, οι συγγραφείς της μελέτης προτείνουν μερικούς πιθανούς λόγους. Καταρχάς, η αύξηση της φωτεινότητας μπορεί να οφείλεται σε μια τεράστια έκρηξη αερίων που εκτοξεύτηκαν από τον κομήτη. Αυτό υποστηρίζεται από το γεγονός ότι το φως των αερίων ήταν μπλε και αρκετά ισχυρό ώστε να υπερνικήσει την αντανάκλαση της σκόνης. Το χρώμα αποτελεί ένδειξη για μόρια όπως το διοξείδιο του άνθρακα που λάμπουν έντονα όταν θερμαίνονται από τον ήλιο.

Ένας άλλος λόγος θα μπορούσε να είναι η μοναδική σύνθεση του 3I/ATLAS. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η χημική του σύσταση διαφέρει από αυτήν των κομητών στο ηλιακό μας σύστημα. Για παράδειγμα, περιέχει υψηλότερη ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα, περισσότερους πτητικούς πάγους (που θα μπορούσαν να εξηγήσουν τις εκρήξεις αερίων) και ασυνήθιστα μέταλλα.

Μπορεί να μην έχουμε ακόμη οριστικές απαντήσεις, αλλά θα υπάρξουν άλλες ευκαιρίες για τη μελέτη αυτού του ασυνήθιστου κομήτη. Καθώς απομακρύνεται από τον ήλιο, τα επίγεια τηλεσκόπια θα μπορούν να αναλάβουν για πιο λεπτομερείς παρατηρήσεις.

Ο κομήτης θα πλησιάσει πιο κοντά στη Γη στις 19 Δεκεμβρίου, σε απόσταση περίπου 168 εκατομμυρίων μιλίων (270 εκατομμύρια χιλιόμετρα) — ωστόσο, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος, δεν αποτελεί απειλή για τον πλανήτη μας.

Και μια αιρετική άποψη

O καθηγητής Avi Loeb που έγραψε ένα ολόκληρο βιβλίο εξηγώντας γιατί το διαστρικό αντικείμενο 1I/Oumuamua ήταν εξωγήινο διαστημικό σκάφος ή ‘σκουπίδι’ εξωγήινης τεχνολογίας, υποστηρίζει ότι και για το διαστρικό αντικείμενο 3I/ATLAS θα μπορούσε να ισχύει κάτι παρόμοιο. Σύμφωνα με τον Loeb, αν δεν παρατηρήσουμε ένα τεράστιο νέφος αερίου γύρω από τον 3I/ATLAS τον Δεκέμβριο, τότε η αναφερόμενη μη βαρυτική επιτάχυνση(;) κοντά στο περιήλιο θα μπορούσε να θεωρηθεί ως τεχνολογική υπογραφή ενός συστήματος πρόωσης! Για να δούμε…

ΠΗΓΕΣ 

Κατηγορίες:
Φυσική & Φιλοσοφία
web design by